امام علی (علیه السلام) در خطبه 160 نهج البلاغه، در معرفی پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) چنین می فرماید: او بنده ای برگزیده بود ازسوی خدا و در میان قومش برانگیخت تا سنتهای زشت جاهلی را از بین ببرد و آنها را با فهم درستی از ندگی آشنا کند. و در این راه کسانی که عمری را در سنت های جاهلی خود سپری کرده بوند، تصور اینکه فردی از میان آنها برایشان مبعوث شود تا راه درست زندگی کردن را بیاموزند سخت دشوار و تا اندازه ای طاقت فرسا بود. زیرا آنان در آداب و باورهای غلط جاهلی خود غرق شده بودند.
بعثت پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) ؛ راه و روش
خداوند متعال حضرت محمد(صلی الله علیه و آله و سلم) را با دلایل روشن و قرآن کریم برای جهانیان فرستاد ومکتب اسلام را زمینه ساز حیات حقیقی انسان و جامعه بشری معرفی کرد.
خداوند حضرت مصطفى را برانگیخت با نور (نبوّت) روشن کننده (دلهاى جهانیان) و با حجّت و دلیل آشکار (معجزات) و راه هویدا (دین اسلام) و کتاب راهنما (قرآن کریم)
معرفی خاندان پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)
نکته ای ظریف که امام علی علیه السلام پس از نبوت پیامبر به آن اشاره می کند خاندان اهل البیت علیهم السلام هستند که دارای جایگاهی رفیع در قرآن و روایات هستند. و به مردم خاطرنشان می کند که خاندان اهل البیت از نسل رسول خدا(صلی الله علیه و آله) هستند، که از ناپاکی و پلیدی به دور هستند و راه رسیدن به معارف و علوم؛ اگر طالب حق و حقیقت هستی تنها اهل البیت (علیهم السلام) هستند.
اهل بیت او بهترین اهل بیت، و شجره او (پدران آن حضرت) بهترین شجره است، و شاخه هاى آن شجره مستقیم و راست است (اهل بیت آن بزرگوار از افراط و تفریط یعنى تجاوز و تقصیر در حقّ منزّه و مبرّى هستند) و میوه هاى آن فرو ریخته (علوم و معارفشان در دسترس همگان است)
محل بدنیا آمدن و هجرت پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)
تداعی روزهای به دنیا آمدن حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم و اتفاقاتی که برای ایشان رخ داده است. رسول برگزیده خداوند به سبب پاک زندگی کردن و دوری از هرگونه ناپاکی در عنفوان جوانی به لقب «محمد امین» نائل آمد، لقبی که در آن دوران دارای اهمیت بود. رسول خدا بعد از بعثت روشهای مختلفی را برای دعوت مردم به سوی دین مبین اسلام به کار بست، ولی بعضی از اشخاصی که با می دیدند با پذیرش دین مبین اسلام منافع شخصی شان به خطر می افتد با راههای مختلف سعی در مختل کردن اقدامات پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) داشتند. بعد از هجرت به مدینه با کمک انصار توانستد ضربات سختی را بر پیکره دشمنان وارد سازد.
بدنیا آمدنش در مکّه و هجرتش به مدینه است، در آنجا نام او بلند شده آوازه دعوتش منتشر گردید (اهل آنجا که آنها را انصار نامیدند آن حضرت را در جنگیدن با کفّار و شکست دادن دشمنان یارى نمودند)
همراهی پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) با قرآن
خداوند او را با قرآن به سوی قوم جاهلی عرب فرستاد تا برای آنها هیچ بهانه ای وجود نداشته باشد و آنها را به دین مبین اسلام دعوت کردتا بسیاری از سنت های نادرست جاهلی را از بین ببرد و راه و رسم صحیح زندگی کردن را به آنان بیاموزد.زنده شدن تمامی ارزشها و فضایل انسانی را باید در پیروی از تعالیم آسمانی پیامبر (صلی الله علیه و آله) جستجو نمود.
خداوند او را فرستادبا دلیل کافى (قرآن کریم که علاوه بر سائر معجزات آن بزرگوار براى اثبات نبوّت کافى است) و پند شافى (سنّت و احکام آن حضرت که بیماریهاى دلها را بهبودى مى بخشد) و با دعوت تدارک کننده (بسوى اسلام که آنچه از امر دین و دنیا در ایّام جاهلیّت از بین رفته بود برقرار نمود)
اقدامات پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)
پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم سعی کرد تا سبک درست زندگی کردن را به شما بیاموزد و بسیاری از سنت های غلط رایج در بین شما را بوسیله دین مبین اسلام و قرآن ریشه کن کرد و خواستار آن بود تا به شما صحیح ترین راهها را رهنمون شود.
بوسیله آن حضرت احکام شرعیّه که معلوم نبود آشکار و بدعتهاى نادرست (زمان جاهلیّت) نابود و احکامى که آنها را (در قرآن و سنّت) بیان نموده هویدا گردانید،
عاقبت انکار کنندگان:
و پس از معرفی رسول خوبیها و مهربانی ها این نکته را بیان می کند ،شقی و بدبخت کسی است که دین اسلام را با این دلایل آشکار نپذیرد و به دشمنی با آن بپردازد عاقبت چنین فردی عذابی دردناک است.
پس کسیکه دینى غیر از اسلام بطلبد شقاوت و بد بختیش محقّق و بند (سعادت و نیکبختى) او گسیخته، و برو در افتادنش (به آتش) سخت است، و باز گشت او (در قیامت) به اندوه بسیار و عذاب دردناک مى باشد،
توکل بر خدا؛ رضای الهی
و در انتها امام علی علیه السلام از خداوند متعال تقاضای توکل و پایداری در این راه را می خواهد که بتواند در این راه پر پیج و خم ثابت قدم بماند و سختی هایی این راه وی را نامید نسازد.توکلی که امام علی( علیه السلام) از خداوند طلب می کند توکلی است که تنها هدف و مقصدش رسیدن به رضایت الهی است.
و (بنابر این) من توکّل بخدا مى نمایم همچون توکّل کسی که چشم از همه پوشیده بسوى او گشوده است، و راهى (توفیق عمل به اسلام) را که (رونده را) ببهشت مى رساند، و رضاء و خوشنودیش را بدست مى آورد از او درخواست مى نمایم.
منبع: نهج البلاغه، خطبه 160
نویسنده: فرزانه- صفائی