مقاله کمیته امداد امام خمینی (ره) و امر به معروف و نهی از منکر

فهرست مطالب

عنوا                                       صفحه

مقدمه ......................................... 1

جایگاه امر به معروف در قرآن.................... 5

اولین وظیفه انبیاء ............................ 5

گروه ویژه ..................................... 8

جایگاه آمرین به معروف و ناهیان منکر .......... 10

تاریخچه، اهداف و وظایف کمیته امداد امام خمینی (ره)  14

خط و مشی های اساسی این نهاد................... 15

گروه های ویژه ................................ 18

سالم سازی محیط................................ 20

ایجاد فرهنگ کار و تلاش ........................ 22

اندیشه های خطرناک با رنگ دینی ................ 23

برنامه اشتغال و خودکفایی مددجویان............. 27

دگرگونی ارزشها................................ 29

نقش منکرات در سلب نعمتهای .................... 30

زمینه های دگرگونی ارزشهای اسلامی .............. 34

گرایش به فرهنگ بیگانگان....................... 35

عیب نهادن بر تعهد و پایبندی به ارزشهای مکتبی . 37

غیر حضوری و مکاتبه ای ........................ 38

خدمات فرهنگی و آموزشی......................... 40

احیای سرمایه های درونی برای پذیرش امر به معروف و نهی از منکر 43

ارائه خدمات مددکار و مشاوره................... 53

عنوان                                                                                                                           صفحه

اهمیت شیوه ها ................................ 55

برکات اقتصادی امر به معروف و نهی از منکر ..... 60

مشارکتهای مردمی، درآمدهای محلی، وجوهات امانی . 62

جشن عاطفه و جشن نیکوکاری ..................... 65

دایره امر به معروف و نهی از منکر ............. 68

پیگیری مسائل حقوقی و قضایی مددجویان .......... 70

توجه کردن به کرامت و ارزش انسان............... 72

حل نشدن مشکلات اقتصادی ........................ 75

خدمات حمایتی کمیته امداد طرح مددجوئی  ........ 79

طرح شهید رجائی ............................... 81

طرح حمایت از ایتام (طرح اکرام)................ 82

اطعام و افطاریه محرومین....................... 83

امور بیمه و خدمات بهداشتی و درمانی اقشار نیازمند... 84

خدمات عمرانی تأمین مسکن برای مددجویان ........ 86

طرح بازگشت مهاجرین............................ 88

حمایت از محرومان خارج از کشور ................ 90

مسائل اقتصادی ................................ 91

برنامه ازدواج فرزندان و خانواده های تحت پوشش.. 94

پرداخت و قرض الحسنه .......................... 95

نتیجه ........................................ 97

منابع و مأخذ 100

جهت دانلود محصول اینجا کلیک نمایید

مقاله عدالت چیست و چه نقشی در پیشرفت کشور دارد؟

فهرست

 مقدمه. ۱

چکیده. ۲

عدالت چیست؟. ۷

حسن و قبح عقلی.. ۸

سرچشمه « ظلم » یکی از امور زیر است.. ۹

دعوت به عدل و داد. ۱۰

فلسفه آفات و شرور. ۱۰

قضاوت نسبی و معلومات محدود. ۱۱

حوادث ناخوشایند و هشدارها ۱۲

فلسفه حوادث ناخوشایند زندگی.. ۱۳

پرورش انسان در آغوش مشکلات.. ۱۳

مشکلات سبب بازگشت به سوی خدا ۱۴

مشکلات و فراز و نشیبها به زندگی روح می دهد. ۱۵

چرا جهان طبیعت اینقدر زیباست؟. ۱۵

یک دلیل روشن آن عدم یکنواختی است. ۱۵

مشکلات خود ساخته: ۱۶

مساله جبر و اختیار. ۱۷

سرچشمه اعتقاد به جبر. ۱۷

نکته اصلی اشتباه جبریها ۱۸

عوامل اجتماعی و سیاسی مکتب جبر. ۱۹

عوامل سیاسی.. ۱۹

عوامل روانی.. ۱۹

عوامل اجتماعی.. ۱۹

روشنترین دلیل برای آزادی اراده و اختیار. ۲۰

وجدان عمومی انسانها جبر را نفی می کند. ۲۰

تضاد منطق « جبر » با منطق « مذهب ». ۲۱

« امر بین الامرین » چیست؟. ۲۲

تفویض در برابر جبر. ۲۲

مکتب واسطه. ۲۲

قرآن و مساله جبر و اختیار. ۲۳

هدایت و ضلالت به دست خدا است . ۲۴

اقسام هدایت و ضلالت.. ۲۴

یک سئوال مهم. ۲۵

علم ازلی علت عصیان کردن! ۲۶

عدل خداوند  و مساله « خلود ». ۲۶

گروهی از طریق شفاعت-  گروهی از طریق عفو. ۲۸

نگاهی به معنای لغوی عدل. ۳۰

مفهوم اصطلاحی عدل. ۳۱

جایگاه عدل در بیان علوی.. ۳۲

مفهوم عدالت اجتماعی.. ۳۳

برابرى و مساوات‏.. ۳۳

قانون‏مندى‏.. ۳۴

فرق میان « عدالت »  و « مساوات  ». ۳۴

چرا از میان همه صفات عدل برگزیده شده است؟. ۳۴

گونه شناسی مفاهیم عدالت اجتماعی: ۳۶

مفهوم سلبی(منفی) یا ایجابی(اثباتی) عدالت: ۳۶

مفهوم عدالت می تواند محافظه کارانه یا اصلاح طلبانه باشد. ۳۶

مفهوم اقلی یا اکثری عدالت. ۳۶

مفهوم عدالت گاه سیاسی و گاه اجتماعی است. ۳۶

مبانی معرفت شناسی عدالت.. ۳۶

تعریف عدالت.. ۳۷

آیا عدالتخواهى فطرى است؟. ۳۸

نظر نیچه و ماکیاول. ۳۹

نظر برتراند راسل.. ۳۹

نقد این نظریه. ۴۰

نظر مارکسیسم. ۴۰

نظر اسلام. ۴۱

عدالت اجتماعِی در حکومت علوِی.. ۴۳

اوضاع سیاسى و اجتماعى و ادارى.. ۴۳

عدالت اجتماعی و حکومت اسلامی.. ۴۹

انقلاب آزادی استقلال. ۴۹

فریاد یا محمدا ۵۳

علِی و عدالت   ۵۶

علی ( ع ) ، عدالت و بیت المال  ۵۹

·سهم مساوى على علیه السّلام و بنده‌اش    ۵۹
·خاموش کردن چراغ بیت المال  ۶۰
·درد دل على علیه السّلام با مالک اشتر  ۶۰
·توبیخ خزانه‌دار بیت‌المال  ۶۱

على علیه السّلام و مرد یهودى   ۶۲

·على علیه السّلام و مرد سارق   ۶۲
·سفارش على علیه السّلام در مورد ابن ملجم  ۶۳
·آخرین سخن   ۶۳
·حضرت علِی (ع) و عدالت در تقسیم بیت المال  ۶۴
·نمونه‌هایى از عدالت آن حضرت در تقسیم بیت‌المال  ۶۶

امام علی ( علیه السلام ) و عدالت اجتماعی   ۶۹

حکومت و عدالت علِی.. ۷۳

ارزش و اعتبار عدالت از نظر نهج البلاغه. ۷۴

آِیا عدالت شرِیفتر و بالاتر است ِیا بخشندگِی؟. ۷۵

عدالت نباِید فداِی مصلحت بشود. ۷۷

اعتراف به حقوق مردم. ۷۸

منطق نهج البلاغه در باره عدالت.. ۸۰

حکمران امانتدار است نه مالک… ۸۱

ارزش عدالت از نظر امام علِی.. ۸۴

امام خمینی و دفاع از حقوق طبقات محروم جامعه. ۸۷

وصیت نامه امام خمینی.. ۸۷

مردان شجاع و زنان زینب گونه. ۹۰

پرهیز از شعارگرایی در دفاع از حقوق طبقات محروم جامعه  ۹۰

وجود کارگزاران برخاسته از طبقات محروم جامعه  ۹۱

توان ایجاد عدالت اجتماعی در سطح سیاست خارجی و روابط بین المللی   ۹۱

حفظ نظام جمهوری اسلامی در مقابل آسیب های داخلی و تهدیدات خارجی   ۹۲

پیام ویژه  ۹۳

عدالت اجتماعی رمز بقا انقلاب اسلامی   ۹۵

عدالت اجتماعی اصلی ترین ویژگی جمهوری اسلامی   ۹۵

عدالت اجتماعی خط تمایز بین اسلام ناب و اسلام آمریکایی   ۹۶

نجات مسلمین (سید جمال الدین). ۱۰۱

ایده نجات اسلام (مذهب). ۱۰۲

متدولوژی نجات اسلام برای مسلمین.. ۱۰۳

عزت و اقتدار مسلمین از طریق اجرای شریعت.. ۱۰۴

شعار نجات اسلام از شرآباد کردن دنیای مسلمین.. ۱۰۵

شعار نجات مسلمین و اسلام. ۱۰۷

جهانی سازی و عدالت.. ۱۰۸

احمدی نژاد، عدالت.. ۱۲۰

عدالت و جنجالهای سیاسی.. ۱۲۱

انر ژ ی هسته ای.. ۱۲۱

فرانسه و روسیه: ایران دست نگه دارد. ۱۲۳

روسیه: بحث تحریم انگیزه سیاسى دارد. ۱۲۳

توسعه عدالت در دولت احمدی نژاد. ۱۲۷

محرومیت دختران از آموزش… ۱۲۸

·چرا ما به بسیج ایدزی نیازمندیم که به صورت خاص بر روی کودکان متمرکز است؟. ۱۳۱

چگونه کودکان و افراد جوان تحت تاثیر اچ آی وی / ایدز قرار می‌گیرند؟. ۱۳۲

آموزش عدالت پیشرفت   ۱۳۳

هزینه های آموزش ، عدالت ، پیشرفت کشور. ۱۳۵

روشهای مختلف استفاده از بهداشت عمومی.. ۱۳۷

از طریق مراکز بهداشتی و درمانی و بیمارستانها : ۱۳۷

از طریق بیمه : ۱۳۷

از طریق طب خصوصی : ۱۳۷

عوامل تحقق عدالت.. ۱۴۲

موانع اجرای عدالت.. ۱۴۳

الف: تبعیض… ۱۴۴

ب: سودجویی.. ۱۴۵

ج: امتیاز طلبی.. ۱۴۶

د: ضعف نفس: ۱۴۷

گسترده عدالت در حکومت دینی.. ۱۴۸

سرآغاز بی عدالتی ها در تاریخ سیاسی اسلام. ۱۴۸

جلوه های عدالت در سیره علوی.. ۱۴۹

ستیز با عدالت گریزان.. ۱۵۰

عدالت علوی در سیاست و اقتصاد. ۱۵۱

برقراری عدالت جاودان   ۱۵۶

مساله عمر حضرت حجت   ۱۵۷

مشخصات دوره حضرت مهدى علیه السلام  ۱۵۹

عدالت و مهدویت در قرآن و احادیث نبوى   ۱۶۲

على علیه السلام و مهدویت   ۱۶۳

ماهیت قیام مهدى علیه السلام  ۱۶۴

مهدویت فلسفه بزرگ جهانى و عدالت   ۱۶۶

منــــابــع. ۱۶۸

منــــابــع

۱- قرآن مجید

۲- الغارات ، ص ۲۹ ، نشر دارالاضواء

۳-آزادی فرد و قدرت دولت ، ص ۷۸ ، تألیف دکتر محمود صناعی .

۴-امام علی ( ع ) ، صدای عدالت انسانیت ، تألیف هادی خسروشاهی ، انتشارات فراهانی .

۵-اصول کافی ، ج اول ، ص ۱۳۱

۶-بحارالانوار ،‌ج ۱۷ ، ص ۴۷ ، ج ۴۰ ، ص ۳۲۷

۷-ترجمه تفسیر المیزان ، ج ۲۴ ، علامه طباطبائی

۸-تاریخ ابن عساکر قسم امام علی ( ع ) ، ج ۳ ص ۳۳۸ ، سال ۱۳۵۸

۹-تاریخ طبری ج۲ ص ۵۷۸ ، چاپ دارالکتاب العلمیه بیروت

۱۰-تحقق عدالت اجتماعی ( چالشها ، چاله ها ، چاره ها ) ، تالیف سید محمدرضا علوی ، انتشارات آینه آثار

۱۱-توحید عدل عدالت اجتماعی ، تألیف محسن قرائتی ، انتشارات صبا

۱۲-جامعه توحیدی اسلام و عدالت اجتماعی ، تألیف علی محمد حیدری نراقی و مصطفی سباعی ، انتشارات حکمت

۱۳-راهنمای انسانیت ، ص ۴۴۹ ، تألیف مصطفی فرید تنکابنی ، تهران دفتر نشر فرهنگ اسلامی سال نشر ۱۳۷۴

۱۴-زنگ عدالت ، تألیف فاطمه توفیقی ، انتشارات بوستان کتاب قم

۱۵-سیری در نهج البلاغه ، استاد شهید مرتضی مطهری

۱۶-سفینه ، جلد ۲ ، ص ۶۵۹

۱۷-سیمای عدالت در قرآن و حدیث ، تألیف رمضان فؤادیان دامغانی ، لوح محفوظ

۱۸-شرح ابن ابی الحدید ، ج ۱ ص ۲۰۰

۱۹-شرح نهج البلاغه ، ج ۲ ص ۱۳

۲۰-طلوع عدالت ، تألیف سید محمد حکیمی ، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

۲۱-غررالحکم ، جلد ۱ ، فصل اول ص۱۲۰

۲۲-عدالت اجتماعی در اسلام ، تألیف سید قطب ، ترجمه سیدهادی خسروشاهی و محمدعلی گرامی

۲۳-عدل الهی ، تألیف مرتضی مطهری

۲۴-عدالت اجتماعی “بخش اقتصاد” تألیف اکبر هاشمی رفسنجانی ، نشر الامام المنتظر

۲۵-عدالت در اندیشه های سیاسی اسلام ، تألیف بهرام اخوان کاظمی ، نشر بوستان کتاب قلم

۲۶-عدالت اجتماعی در اسلام ، تألیف جمال الدین موسوی اصفهانی ، نشر دانش و اندیشه معاصر

۲۷-عدل از منظر نهج البلاغه ، تألیف اصغر ثنائی ، محل نشر قلم

۲۸-عدل الهی از دیدگاه امام خمینی ، محل نشر تهران ، ناشر مؤسسه نشر اثار امام خمینی .

۲۹-عدل در جهان بینی توحیدی ، تألیف محمد محمدی ری شهری ، محل نشر قم ، ناشر دفتر تبلیغات اسلامی

۳۰-عدل گستر جهان ، حضرت مهدی ( عج ) ، تألیف سید محمدعلی کاظمینی بروجردی ، ناشر حروفیه

۳۱-قرارداد اجتماعی ، ص ۳۷

۳۲-کتاب الحدیث ، دفتر فرهنگ و نشر اسلامی

۳۳-کشف الغمه ، جلد اول ، ص۱۷۶

۳۴-مجموعه آثار استاد شهید مرتضی مطهری ، جلد ۱۸ ، ص ۱۵۱

۳۵-مبانی نظری عدالت اجتماعی ، تألیف مدیریت بهره وری بنیاد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامی ، انتشارات بنیاد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامی

۳۶-نهج البلاغه

۳۷-نشان دادن وحدت در اجرای عدالت

عدالت چیست؟

عدالت دارای دو معنی متفاوت است:

۱- معنی وسیع این کلمه همانطور که گفتیم « قرار گرفتن هر چیز در جای خویش » است و به تعبیر دیگر موزون بودن و متعادل بودن.

این معنی از عدالت در تمام آفرینش در منظومه ها در درون اتم، در ساختمان وجود انسان، و همه گیاهان و جانداران حکمفرماست.

این همان است که در حدیث معروف پیامبر (ص) آمده که فرموده: بالعدل قامت السموات و الارض:
« به وسیله عدالت آسمانها و زمین بر پاست. »

فی المثل اگر قوای « جاذبه » و « دافعه » کره زمین، تعادل خود را از دست دهد، و یکی از این دو بر دیگری چیره شود یا زمین به سوی خورشید جذب می شود و آتش می گیرد و نابود م گردد و یا از مدار خود خارج شده و در فضای بیکران سرگردان و نابود می شود.

این معنی از عدالت همانست که شاعر در اشعار معروفش گفته است:

عدل چه بود؟ وضع اندر موضعش

ظلم چه بود؟ وضع در ناموضعش!

عدل چه بود؟ آب ده اشجار را

ظلم چه بود؟ آب دادن خار را!

بدیهی است اگر آب را به پای بوته گل  درخت میوه بریزند در جای خود مصرف شده، و این عین عدالت است و اگر به پای علفهای هرزه بی مصرف و خار بریزند در غیر مورد مصر ف شده، و این عین ظلم است.

۲- معنی دیگر عدالت « مراعات حقوق افراد » است، و نقطه مقابل آن « ظلم » یعنی حق دیگری را گرفتن و به خود اختصاص دادن یا حق کسی را گرفتن و به دیگری دادن یا تبعیض قائل شدن، به این ترتیب که به بعضی حقوقشان را بدهند و به بعضی ندهند.

روشن است معنی دوم « خاص » و معنی اول معنی « عام » است.

قابل توجه اینکه هر دو معنی « عدل » در مورد خداوند صادق است هر چند در این مباحث بیشتر معنی دوم منظور است.

معنی عدالت خداوند این است که نه حق کسی را از بین می برد، و نه حق کسی را به دیگری می دهد. و نه در میان افراد تبعیض قائل می شود او به تمام معنی عادل است و دلائل عدالت او را در بحث آینده خواهیم دانست.

« ظلم » خواه به گرفتن حق کسی باشد، یا دادن حق کسی به دیگری، و یا اجحاف و تبعیض در مورد ذات پاک خدا راه ندارد.

او هرگز نیکوکار را مجازات نمی کند، بدکار را تشویق نمی نماید، کسی را به گناه دیگری مواخذه
نمی کند و تر و خشک را هرگز با هم نمی سوزاند.

حتی اگر در یک جامعه بزرگ همه خطاکار باشند جز یک نفر، خدا حساب آن یک نفر را از دیگران جدا می کند و او را در مجازانت در کنار گناهکاران قرار نمی دهد.

و این که جمعیت « اشاعره » گفته اند اگر خدا همه پیامبران را به دوزخ بفرستد و همه بدکاران و جانیان را به بهشت، ظلم نیست، سخن گزاف و زشت و شرم آور و بی پایه ای است و عقل هرکس آلوده به خرافات و تعصب نباشد به زشتی این سخن گواهی می دهد.

·        فرق میان مساوات و عدالت

نکته مهم دیگری که اشاره به آن در این بحث لازم است این است که گاهی « عدالت » با « مساوات » اشتباه می شود و گمان می رود معنی عدالت آنست که رعایت مساوات شود، در حالی که چنین نیست.

در عدالت هرگز مساوات شرط نیست بلکه استحقاق و اولویت ها باید در نظر گرفته شود.

فی المثل عدالت در میان شاگردان یک کلاس این نیست که به همه آنها نمره مساوی دهند و عدالت در میان دو کارگر این نیست که هر دو مزد مساوی دریافت دارند، بلکه عدالت به این است که هر شاگردی به اندازه معلومات و لیاقتش، و هر کارگری به اندازه کار و فعالیتش « نمره » یا « مرد » دریافت دارد.

در عالم طبیعت نیز عدالت، به معنی وسیع همین است، اگر قلب یک بالن ( نهنگ عظیم دریایی ) که حدود یک تن وزن دارد! با قلب یک گنجشک که شاید یک گرم بیشتر نباشد مساوی بود عدالت نبود، و اگر ریشه یک درخت تنومند بسیار بلند با ریشه یک نهال بسیار کوچک مساوی باشد عدالت نیست و عین ظلم است.

عدالت آن است که هر موجودی به میزان حق و استعداد و لیاقت خود سهمی دریافت دارد.

حسن و قبح عقلی

قبلاً دانستن این مساله لازم به نظر می رسد که عقل ما « خوبی » و « بدی » اشیاء را تا حدود قابل توجهی درک می کند ( این همان چیزی است که دانشمندان از آن به عنوان حسن و قبح عقلی یاد می کنند ).

مثلاً می دانیم عدالت و احسان خوبست، و ظلم و بخل بد است، حتی قبل از اینکه دین و مذهب از این امور سخن گوید برای ما روشن بوده است. هرچند مسائل دیگری وجود دارد که علم ما برای درک آن کافی نیست و باید از رهنمود رهبران الهی و پیامبران استفاده کند.

بنابراین اگر گروهی از مسلمین به نام « اشاعره » منکر « حسن و قبح عقلی » شده اند، و راه شناخت خوبی و بدی را، حتی در مثل عدالت و ظلم و مانند آنها فقط شرع و مذهب دانسته اند اشتباه محض است.

چه اینکه اگر عقل ما قادر به درک خوبی و بدی نباشد از کجا بدانیم خداوند معجزه را در اختیار فرد دروغگویی نمی گذارد؟، اما هنگامی که می گوییم دروغ گفتن زشت و قبیح است و محال است از خداوند سر زند می دانیم که وعده های خداوند همه حق است و گفته های او همه صدق است، هرگز دروغگو را تقویت نمی کند و هرگز معجزه را در اختیار شخص کاذب قرار نمی دهد.

این جاست که می توان به آنجه در شرع و مذهب وارد شده اعتماد کرد. بنابراین نتیجه
می گیریم که اعتقاد به حسن و قبح عقلی اساس دین و مذهب است ( دقت کنید )

اکنون به دلایل عدالت خدا باز می گردیم؛ برای پی بردن به این حقیقت باید بدانیم:

 سرچشمه « ظلم » یکی از امور زیر است

۱- جهل- گاهی آدم ظالم به راستی نمی داند چه می کند، نمی داند حق کسی را پایمال می سازد و از کار خود بی خبر است.

۲- نیاز – گاه نیاز به چیزهایی که در دست دیگران است انسان را وسوسه می کند که دست به این عمل شیطانی بزند، در حالی که اگر بی نیاز بود در این گونه موارد دلیلی بر ظلم نداشت.

۳- عجز و ناتوانی – گاه انسان مایل نیست در ادای حق دیگری کوتاهی کند اما قدرت و توانایی این کار را نداردف و ناخواسته مرتکب « ظلم : می شود.

۴- خودخواهی و کینه توزی و انتقامجویی – گاه هیچ یک از عوامل فوق در کار نیست، اما « خودخواهی » سبب می شود که انسان به حقوق دیگران تجاوز کند، و یا « حس انتقامجویی » و « کینه توزی » او را وادار به ظلم و ستم می کند، و یا روح « انحصار طلبی » سبب تعدی به دیگران می شود …. و مانند اینها.

اما با توجه به اینکه هیچ یک از این صفات زشت و این نارساییها و کمبودها در وجود مقدس خداوند راه ندارد زیرا او به همه چیز عالم و از همه بی نیاز، و بر هر چیز قادر و نسبت به همگان مهربان است معنی ندارد مرتکب ظلمی شود.

او وجودی است بی انتها و کمال او نامحدود است از چنین وجودی جز خیر و عدالت، جز رافت و رحمت سرچشمه نمی گیرد.

و اگر بدکاران را کیفر می دهد در حقیقت نتیجه اعمال آنهاست، که به دست آنها می رسد همانند کسی که بر اثر استعمال مواد مخدر یا نوشیدن مشروبات الکلی به انواع بیماریهای کشنده مبتلا می گردد. قرآن مجید می گوید: هل تجزون الا ما کنتم تعملون « آیا جزای شما چیزی جز اعمال شما هست »؟! ( سوره نمل، آیه ۹۰ )

·        قرآن و عدالت پروردگار

قابل توجه این که در آیات قرآن مجید روی این مساله بسیار تاکید شده است، در یک جا می فرماید: ان الله لا یظلم الناس شیئاً و لکن الناس انفسهم یظلمون؛ خداوند به هیچ کس ستم نمی کند این مردم هستند که به خودشان ظلم و ستم روا می دارند. ( سوره یونس، آیه ۴۴)

در جای دیگر می فرماید: ان الله لا یظلم مثقال ذره … خداوند حتی به اندازه سنگینی ذره کوچکی ظلم و ستم بر هیچ کس روا نمی دارد. ( سوره نساء، آیه ۴۰)

و در مورد حساب و جزای رستاخیز می گوید: ونضع الموازین القسط لیوم القیامه فلا تظلم نفس شیئاً؛

  ما ترازوهای عدالت را در روز قیامت بر پا می کنیم و به هیچ کس کمترین ظلم و ستمی نخواهد شد. (سوره انبیاء، آیه ۴۷ )

باید توجه داشت منظور از « میزان » در اینجا وسیله سنجش نیک و بد است نه ترازوئی همچون ترازوهای این جهان )

دعوت به عدل و داد

گفتیم صفات انسان باید پرتوی از صفات خدا باشد و در جامعه انسانی صفات الهی پرتو افکن گردد، روی این اصل به همان مقدار که قرآن روی عدالت پروردگار تکیه کرده است به عدل و داد در جامعه انسانی و در فرد فرد انسانها اهمیت می دهد ، قرآن مجید کراراً ظلم را مایه تباهی و نابودی جامعه ها معرفی می کند و سرنوشت ظالمان را دردناکترین سرنوشت می شمرد.

قرآن ضمن بیان سرگذشت اقوام پیشین بارها این حقیقت را خاطر نشان کرده که ببینید بر اثر ظلم و فساد چگونه گرفتار عذاب الهی شدند و نابود گشتند، بترسید از این که شما هم بر اثر ظلم به چنین سرنوشتی گرفتار شوید.

قرآن با صراحت و به عنوان یک اصل اساسی می گوید: ان الله یأمر بالعدل و الاحسان و ایتاء ذی القربی وینهی عن الفحشاء و المنکر و البغی؛ خداوند به عدل و احسان درباره همه و بخشش نسبت به بستگان و خویشاوندان دستور می دهد و از کارهای زشت و منکر و ظلم نهی می کند. ( سوره نحل، آیه ۹۰ )

جالب توجه این که همانگونه که ظلم کردن کار زشت و قبیحی است پذیرش ظلم و زیر بار ستم رفتن نیز از نظر اسلام و قرآن غلط است، چنانکه در سوره بقره آیه ۲۷۹ می خوانیم: لا تظلمون و لا تظلمون؛ نه ظلم کنید و نه زیر با ظلم بروید.

اصولاً تسلیم در برابر بیدادگران موجب تشویق ظلم و توسعه ستم و اعانت ظالم است.

فلسفه آفات و شرور

از قدیم ترین ایام تا امروز گروهی از ناآگاهان بر عدالت خدا خرده گرفته اند، و مسائلی را مطرح نموده اند که به اعتقاد آنها با عدالت خدا سازگار نیست، و حتی گاه آنها را نه تنها دلیل بر نفی عدالت که دلیلی بر انکار وجود خدا پنداشته اند!

از جمله، وجود حوادث ناگوار مانند توفانها و زلزله ها و مصائب دیگر که همگانی است. و همچنین تفاوتهایی که در میان انسانها دیده می شود.

و نیز شرور و آفتهایی که دامن انسان یا نباتات و موجودات دیگر را می گیرد.

این بحث گاهی در ضمن بحثهای مربوط به خداشناسی در برابر مادیین مطرح می شود و گاه در بحث عدل پروردگار و ما آن را در این بحث مطرح می کنیم.

 برای اینکه بدانیم تا چه اندازه در تحلیل دقیق این پندارها نادرست است، باید بحث مشروحی در این زمینه داشته باشیم و امور زیر را دقیقاً بررسی کنیم.

قضاوت نسبی و معلومات محدود

معمولاً همه ما در قضاوتهای خود و تشخیص مصداقها روی رابطه ای که اشیاء با ما دارند تکیه می کنیم. مثلاً می گوییم فلان چیز دور یا نزدیک است یعنی نسبت به ما.

یا فلان کس قوی و یا ضعیف است یعنی با مقایسه به وضع روحی یا جسمی ما، او دارای چنین حالتی است. در مسائل مربوط به خیر و شر و آفت و بلا نیز داوری مردم غالباً همین گونه است.

مثلاً اگر بارانی در سطح منطقه ببارد، ما کار نداریم که تاثیر این باران در مجموع چگونه بوده است، ما تنها به محیط زندگی و خانه و مزرعه خودمان و یا حداکثر شهرمان نگاه می کنیم، اگر اثر مثبتی داشته می گوییم نعمت الهی بود و اگر منفی بود نام « بلا » بر آن می گذاریم.

هنگامی که ساختمان فرسوده را برای نوسازی ویران می کنند و ما به عنوان یک راهگذر تنها از گرد و غبار آن سهمی داریم می گوئیم چه حادثه شری است، هرچند در آینده در آنجا بیمارستانی ساخته شود که افراد دیگری از آن استفاده کنند، و هر چند در مثال باران در مجموع منطقه اثرات مثبتی پیدا شده باشد.

در قضاوت سطحی و عادی نیش مار را آفت و شر می شمریم، بی خبر از اینکه همین نیش و زهر یک وسیله موثر دفاعی برای این حیوان است و غافل از اینکه گاهی از همین زهر داروهای حیات بخش می سازند که جان هزاران انسان را نجات می دهد.

بنابراین اگر ما بخواهیم گرفتار اشتباه نشویم باید به معلومات محدود خود نگاه نکنیم، و در قضاوتها تنها روی روابط اشیا با خودمان ننگریم بلکه تمام جوانب را در نظر بگیریم و قضاوت همه جانبه کنیم.

اصولاً حوادث جهان مانند حلقه های زنجیر بهم پیوسته است؛ توفانی که امروز در شهر ما می وزد و باران سیل آسائی که فرو می ریزد یک حلقه از این سلسله طولانی است که با حوادث نقاط دیگر کاملاً بهم مربوط است، و همچنین با حوادثی که در « گذشته » روی داده یا در « آینده » روی می دهد ارتباط دارد.

نتیجه اینکه انگشت روی یک قسمت کوچک گذاردن و درباره آن قضاوت قطعی کردن از منطق و عقل دور است.

آنچه قابل انکار است آفرینش « شر مطلق » است اما اگر چیزی از جهاتی خیر و از یک جهت شر است و خیر آن غلبه دارد بی مانع است، یک عمل جراحی از جهاتی ناراحت کننده و از جهات بیشتری مفید است بنابراین خیر نسبی است.

باز برای توضیح بیشتر به مثال زلزله دقت می کنیم: درست است که در یک نقطه ویرانی هایی به بار می آورد اما ارتباط زنجیره ای آن را با مسائل دیگر در نظر بگیریم چه بسا قضاوت ما عوض شود.

آیا زلزله مربوط به حرارت و بخارات درون زمین است یا مربوط به جاذبه ماه که پوسته خشک و جامد زمین را به سوی خود می کشد و گاه می شکند، و یا مربوط به هر دو است؟ دانشمندان نظرات گوناگونی اظهار کرده اند.

ولی هر کدام از اینها باشد باید آثار دیگر آن را در نظر گرفت. یعنی باید بدانیم که حرارت درون زمین چه اثری در ایجاد منابع نفتی که مهمترین ماده انرژی زا در عصر ماست و همچنین تولید ذغال سنگ و مانند اینها می گذارد؟! بنابراین خیر نسبی است.

و نیز جزر و مد حاصل از جاذبه ماه در دریاها چقدر برای زنده نگاهداشتن آب دریاها، و موجودات آن و گاه آبیاری سواحل خشک در آنجا که آبهای شیرین به دریا می ریزد تاثیر دارد، آن نیز خیر نسبی است.

اینجاست که می فهمیم قضاوتهای نستبی و معلومات محدود ماست که این امور را به صورت نقاط تاریک در صحنه آفرینش جلوه گر ساخته است، و هر قدر در ارتباط و پیوند حوادث و پدیده ها بیشتر بیاندیشیم به اهمیت آن مطلب آشناتر می شویم.

قرآن مجید به ما می گوید:«بهره شما از علم و دانش اندک، است» و ما اوتیتم من العلم الا قلیلا (سوره اسراء،آیه۸۵ )

و با این علم و دانش اندک نباید در قضاوت عجله کرد.

حوادث ناخوشایند و هشدارها

همه ما افرادی را دیده ایم که وقتی غرق نعمتی می شوند گرفتار « غرور و خودبینی » می گردند، و در این حالت بسیاری از مسائل مهم انسانی و وظائف خود را به دست فراموشی می سپارند.

و نیز همه ما دیده ایم که در هنگام آرام بودن اقیانوس زندگی و راحتی و آسایش کامل چگونه یک حالت « خواب زدگی و غلفت » به انسان دست می دهد که اگر این حالت ادامه یابد منجر به بدبختی انسان می گردد.

بدون شک قسمتی از حوادث ناخوشایند زندگی برای پایان دادن به آن حالت غرور، و از بین بردن این غلفت و خواب زدگی است.

حتماً شنیده اید که رانندگان با تجربه از راههای صاف و هموار که خالی از هرگونه پیچ و خم و فراز و نشیب و گردنه هاست شکایت دارند. و این جاده ها را خطرناک توصیف می کنند، چرا که یکنواختی این جاده ها سبب می شود راننده در یک حال خواب زدگی فرو رود، و درست در اینجاست که خطر به سراغ او می آید.

حتی دیده شده در بعضی از کشورها در اینگونه جاده ها فراز و نشیب ها و دست اندازهای مصنوعی ایجاد می کنند تا جلو اینگونه خطرات را بگیرند.

مسیر زندگانی انسان نیز عیناً به همین گونه است. اگر زندگی فراز و نشیب و دست اندازی نداشته باشد و اگر گهگاه حوادث نامطلوبی پیش نیاید، آن حالت غفلت و بیخبری از خدا و از سرنوشت و از وظائفی که انسان بر عهده دارد حتمی است.

هرگز نمی گوییم انسان باید با دست خود حوادث ناخوشایند بیافریند و به استقبال ناراحتی ها برود، چرا که همیشه این امور در زندگی انسان بوده و هست، بلکه می گوئیم باید توجه داشته باشد که فلسفه قسمتی از این حوادث این است که جلو غرور و غفلت را که دشمن سعادت اوست بگیرد، تکرار می کنیم این فلسفه قسمتی از این حوادث ناخوشایند است مه همه آ«ها، چرا که بخش های دیگری وجود دارد که به خواست خدا بعداً از آن سخن خواهیم گفت.

کتاب بزرگ آسمانی ما قرآن مجید در این زمینه چنین می گوید: فاخذناهم بالبأساء و الضراء لعلم یتضرعون؛ ما آنها را به حوادث سخت و دردناک و رنجها گرفتار ساختیم تا به درگاه خدا روی آورند. ( سوره انعام، آیه ۴۳ ).

فلسفه حوادث ناخوشایند زندگی

گفتیم گروهی از خرده گیران، مساله حوادث ناگوار و بروز آفتها و مشکلات، و ناکامیهایی را که در زندگی دامنگیر انسان می شود بهانه ای برای انکار عدالت پروردگار و گاهی انکار اصل وجود خدا گرفته اند! در بحث گذشته به تحلیل و بررسی قسمتی از این حو.ادث پرداختیم و دو فلسفه آن را بازگو کردیم:

اکنون به ادامه این بحث توجه کنید.

پرورش انسان در آغوش مشکلات

باز تکرار می کنیم ما نباید با دست خود برای خودمان مشکل و حادثه بیافرینیم، اما با این حال بسیار می شود که حوادث سخت و ناگوار اراده ما را قوی و قدرت ما را افزایش می دهد، درست همانند فولادی را که به کوره های داغ می برند و آبدیده و مقاوم می شود ما هم در کوره این حوادث آبدیده و پر مقاومت می شویم.

جنگ چیز بدی است ولی گاهی یک جنگ سخت و طولانی استعداد یک ملت را شکوفا می کند، پراکندگی را مبدل به وحدت و عقب ماندگیها ر به سرعت جبران می نماید.

یکی از تاریخ نویسان معروف غرب می گوید: « هر تمدن درخشانی در طول تاریخ در نقطه ای از جهان ظهور کرده به دنبال این بوده است که یک کشور مورد هجوم یک قدرت بزرگ خارجی قرار گرفته و نیروهای خفته آنها را بیدار و بسیج کرده است »!

البته واکنش همه افراد و همه جامعه ها در برابر حوادث تلخ زندگی یکسان نیست. گروهی گرفتار یأس و ضعف و بدبینی می شوند و نتیجه منفی می گیرند، اما افرادی که زمینه های مساعد دارند در برابر این حوادث تحریک و تهییج شده به حرکت در می آیند و می جوشند و می خروشند، و نقطه های ضعف خود را به سرعت اصلاح می کنند.

منتها چون در اینگونه موارد بسیاری از مردم قضاوت سطحی می کنند تنها تلخی ها و سختی ها را
می بینند و اما آثار مثبت و سازنده را نادیده می گیرند.

ادعا نمی کنیم همه حوادث تلخ زندگی در انسان چنین اثری دارد ولی حداقل قسمتی از آنها چنین است.

شما اگر زندگی نوابغ جهان را مطالعه کنید می بینید تقریباً همه آنها در میان مشکلات و ناراحتیها بزرگ شدند، کمتر می توان افراد ناز پرورده ای را پیدا کرد که در زندگی نبوغی از خود نشان داده باشند و به مقام والائی برسند، فرماندهان بزرگ نظامی آنها هستند که میدانهای نبرد سخت و طولانی دیده اند، مغزهای متفکر اقتصادی آنها هستند که در بازارهای بحران زده اقتصادی گرفتار شده اند.

سیاستمداران قوی و بزرگ آنها هستند که با مشکلات سخت سیاسی دست به گریبان بوده اند.

کوتاه سخن این که: مشکلات و رنجها انسان را در آغوش خود پرورش می دهد.

در قرآن مجید چنین می خوانیم: فعسی ان تکرهوا شیئاً و یجعل الله فیه حیرا کثیرا؛ ای بسا چیزی را ناخوشایند بشمرید اما خداوند در آن خیر فراوان قرار دهد ( سوره نساء، آیه ۱۹ ).

مشکلات سبب بازگشت به سوی خدا

در بحثهای گذشته خوانده ایم که جزء جزء وجود ما هدفی دارد، چشم برای هدفی است، گوش برای هدفی دیگر، قلب و مغز و اعصاب هرکدام برای هدفی آفریده شده اند، وقتی خطوط سر انگشتان ما هم فلسفه ای دارد.

بنابراین چگونه ممکن است کل وجود ما بی هدف و فاقد فلسفه باشد.

و نیز در بحثهای سابق خواندیم که این هدف چیزی جز تکامل یافتن انسان در تمام زمینه ها نخواهد بود.

مسلماً برای رسیدن به این تکامل احتیاج به برنامه های آموزشی و پرورشی عمیقی است که سراسر وجود انسان را فرا گیرد، و به همین جهت خداوند علاوه بر فطرت پاک توحیدی که به انسان داده، پیامبران بزرگی را با کتابهای آسمانی فرستاده تا رهبری این انسان را در این مسیر بر عهده گیرند.

ضمناً برای تکمیل این هدف باید گاه به گاه عکس العمل گناهان و خطاهای او را به او نشان دهد و بر اثر تخلف از فرمان خدا با ناراحتیهایی در زندگی روبرو شود تا به عواقب زشت و شوم اعمال خویش آشنا گردد و رو به سوی خدا آورد. و در اینجاست که قسمتی از بلاها و حوادث ناگوار در واقع رحمت و نعمت الهی است.

همانگونه که قرآن کریم خاطر نشان می کند: ظهر الفساد فی البر و البحر بما کسبت ایدی الناس لیذیقهم بعض الذی عملوا العلهم یرجعون؛ فساد در خشکی و دریا به خاطر اعمال مردم آشکار شد خدا
می خواهد نتیجه قسمتی از اعمال آنها را به آنها بچشاند شاید بیدار شوند و به سوی او بازگردند ( سوره روم، آیه ۴۱ ).

با توجه به آنچه در بالا گفتیم حوادث دردناک را مصداق « شر » دانستن و از آنها به « بلا » تعبیر کردن، و آن را بر خلاف عدالت الهی شمردن بسیار دور از منطق و دلیل و عقل است، چرا که هر قدر در این مساله باریکتر می شویم به فلسفه های بیشتری دست می یابیم.

از آنجا که مشکل آفات و شرور و حوادث ناگوار و ناخوشایند برای بسیاری از مطالعه کنندگان بحث های خداشناسی و توحیدی مشکل قابل ملاحظه ای است، باز هم ناچاریم بحث و تحلیل دیگری روی این مساله داشته باشیم و فلسفه هایی را که درباره شرور و آفات گفتیم ادامه دهیم.

مشکلات و فراز و نشیبها به زندگی روح می دهد

شاید درک این مساله برای بعضی مشگل باشد که مواهب و نعمتها اگر مستمر و یکنواخت باشند ارزش و اهمیت خود را از دست می دهند.

امروز ثابت شده که اگر جسمی را در وسط اطاقی بگذارند و از تمام اطراف نور قوی و یکسان به آن تابنده شود و خود جسم و اطاق نیز کاملاً صاف و مدور باشد هرگز آن جسم را نمی توان مشاهده کرد، زیرا همیشه سایه ها وقتی در کنار نور قرار می گیرد ابعاد جسم را مشخص می کند و آنرا از اطراف خود جدا
می سازد و ما می توانیم آن را ببینیم.

ارزش مواهب زندگی نیز بدون سایه های کم رنگ و پر رنگ مشکلات هرگز قابل مشاهده نیست. اگر در تمام عمر بیماری وجود نداشت لذت سلامتی هرگز احساس نمی شد، به دنبال یک شب تب داغ و سوزان و سردرد شدید و جانکاه است که صبحگاهان به هنگام قطع تب و درد چنان طعم سلامتی در ذائقه انسان شیرین می گردد که هر زمان به یاد آن شب بحرانی و رنج می افتد متوجه می شود چه گوهر پر ارزشی به نام سلامتی در اختیار دارد.

اصلاً زندگی یکنواخت – حتی مرفه ترین زندگی ها – خسته کننده و بی روح و مرگبار است، بسیار دیده شده که افرادی به خاطر یک زندگی مرفه و خالی از هرگونه ناراحتی و رنج آنچنان خسته شده اند که دست به خودکشی زده و یا دائماً از زندگی خود شکایت دارند.

شما هیچ معمار با ذوقی را پیدا نمی کنید که دیوارهای یک سالن بزرگ را مانند دیوار یک زندان صاف و یکنواخت کند، بلکه با فراز و نشیب و پیچ و خم ها باصطلاح به آن حالت می دهد.

چرا جهان طبیعت اینقدر زیباست؟

چرا منظره جنگلهایی که بر روی کوهپایه ها می روید و نهرها به صورت مارپیچ از لابلای درختان کوچک و بزرگش می گذرد آنقدر جالب و دل انگیز است؟!

یک دلیل روشن آن عدم یکنواختی است.

نظام « نور » و « ظلمت » و آمد و شد شب و روز که قرآن در آیات مختلفش روی آن تکیه کرده یک اثر مهمش پایان دادن به زندگی یکنواخت انسانهاست، چرا که اگر همواره خورشید در یک گوشه آسمان، یکنواخت به کره زمین می تابید، نه تغییر حالتی داشت و نه پرده طلائی شب جای آن را می گرفت، گذشته از اشکالات دیگر در مدت کوتاهی همه انسانها خسته می شدند.

روی این حساب باید قبول کرد که حداقل بخشی از مشکلات و حوادث ناگوار زندگی این فلسفه را دارد که به بقیه زندگی روح می دهد و آنرا شیرین و قابل تحمل می سازد، ارزش نعمتها را آشکار می کند، و به انسان امکان می دهد که از مواهبی که در دست دارد حداکثر بهره برداری را کند.

مشکلات خود ساخته:

نکته دیگری که در آخرین مرحله این بحث اشاره به آن را ضروری می دانیم این است که بسیاری از مردم در محاسبه علل و عوامل حوادث ناگوار و مصائب گاهی گرفتار اشتباه می شوند و ظلمهایی که به دست انسانهای ستمگر انجام شده است به حساب بی عدالتی دستگاه آفرینش می گذارند و بی نظمی کار بشر را به حساب بی نظمی سازمان خلقت.

مثلاً گاهی ایراد می کنند « چرا هرچه سنگ است برای پای لنگ است؟! » چرا زلزله ها در شهرها خسارت کمی ایجاد می کند اما در روستاها قربانیان زیادی می گیرد و گروه کثیری زیر آوار می مانند، ایین چه عدالتی است؟ اگر بنا هست بلائی قسمت شود چرا یکسان قسمت نمی شود؟

چرا باید همیشه لبه تیز حوادث دردناک متوجه مستضعفین باشد؟

چرا در بیماریهای عمومی و همه گیر بیشتر این گروه قربانی می شوند؟

غافل از اینکه هیچ کدام از اینها مربوط به دستگاه آفرینش و خلقت و عدالت خداوند نیست، اینها نتیجه ظلم و استعمار و استثمار انسانها نسبت به یکدیگر است.

اگر روستانشینان به خاطر ظلم شهرنشینان در محرومیت و فقر شدید باشند و بتوانند خانه هایی محکم و مقاوم مانند آنها بنا کنند، چرا زلزله این همه از آنها قربانی بگیرد و از دیگران بسیار کم؟

اما هنگامی که خانه های آنها از یک مشت گل یا سنگ و چوب که گاهی حتی در میان آنها کمترین گچ و سیمانی به کار نمی رود و به طور ساده روی هم چیده شده و با یک حرکت شدید باد یا تکان ضعیف زمین فرو می ریزد، نباید انتظار داشت وضع بهتر از آن باشد، اما این چه ربطی به کار خدا دارد؟

نباید مانند آن شاعر، خرده گیری کرده بگوییم « یکی را داده ای صد ناز و نعمت » در حالی که دیگری را بر خاک ذلت نشانده ای، یکی را کاخ نشین کرده ای و دیگری را کوخ نشین!

باید این انتقادها را متوجه وضع ناموزون و نظام غلط جامعه کرد. باید به پا خاست و به این بی عدالتی های اجتماعی پایان داد. با محرومیت و فقر مبارزه کرد، و حقوق مستضعفان را به آنها داد، تا چنین پدیده هایی پیدا نشود. اگر همه قشرها از تغذیه کافی و بهداشت و درمان لازم بهره مند باشند در برابر بیماریها همگی پر قدرت و پر مقاومت خواهند بود.

اما هنگامی که وضع غلط نظام اجتماعی یک جامعه و استثمار حاکم بر آن به یکی آنقدر امکانات
می دهد که حتی سگ و گربه خانگیش دارای پزشک و درمان و داروست اما دیگری ابتدایی ترین وسیله بهداشتی را برای پرورش نوزادش ندارد چنین صحنه های ناگوار فراوان به چشم می خورد.

بجای اینکه در این گونه موارد ایراد بر کار خدا بگیریم باید ایراد بر کار خود بگیریم.

باید به ظالم بگوییم ظلم مکن.

و باید به مظلوم بگوییم زیر بار ظلم مرو!

و باید کوشش کنیم که همه افراد یک جامعه از حداقل وسایل بهداشتی و درمانی و غذا و مسکن و فرهنگ و آموزش و پرورش بهره مند باشند.

خلاصه اینکه نباید ما گناه خود را به گردن نظام خلقت بیندازیم.

کی خداوند به ما چنین زندگی را تحمیل کرده؟ و کجا چنین نظامی را توصیه فرموده است؟

البته او ما را آزاد آفریده، چرا که آزادی رمز تکامل و ترقی ماست.

ولی این ماییم که از آزادی خود سوء استفاده می کنیم و ظلم و ستم بر دیگران روا می داریم و نتیجه این ظلم و ستم به صورت نابسامانیهای اجتماعی خودنمایی می کند.

اما متاسفانه این اشتباه دامن گیر گروه زیادی شده و حتی نمونه های آن در اشعار شعرای معروف دیده
می شود.

قرآن مجید در یک جمله کوتاه و پر معنی می فرماید: ان الله لا یظلم الناس شیئاً و لکن الناس انفسهم یظلمون ؛ خداوند کمترین ظلمی به کسی نمی کند ولی مردم بخویشتن ظلم و ستم روا می دارند ( سوره یونس، آیه ۴۴ ).

و به این ترتیب به پایان بحث فلسفه شرور و آفات می رسیم، هر چند سخن در این زمینه بسیار است، اما برای یک بحث کوتاه فشرده همین مقدار کافی به نظر می رسد.

مساله جبر و اختیار

از مسائلی که ارتباط نزدیک با مساله عدالت پروردگار دارد مساله « جبر و اختیار » است. زیرا به اعتقاد جبریون انسان در اعمال و رفتار و گفتار خود هیچگونه اختیاری از خود ندارد، و حرکات اعضای او درست همانند حرکات جبری مهره های یک ماشین است.

سپس این سوال پیش می آید که این عقیده با مساله عدل الهی چگونه سازگار است؟ و شاید به همین دلیل گروه اشاعره همان گروهی که قبلاً از آنها نام بردیم و حسن و قبح عقلی را انکار می کنند – جبر را پذیرفته و عدالت را انکار کرده اند چرا که با قبول جبر دیگر مساله « عدالت » مفهوم نخواهد داشت.

برای روشن شدن این بحث ناگزیریم که چند موضوع را مورد بررسی دقیق قرار دهیم.

سرچشمه اعتقاد به جبر

هرکس در درون وجودش احساس می کند که در تصمیم گرفتن آزاد است، فی المثل فلان کمک مادی را به فلان دوستش بکند یا نکند، و یا اینکه در حالی که تشنه است و آب جلو روی او گذارده اند می تواند بنوشد یا ننوشد، فلان کس در مورد او کار خلافی کرده می تواند او را ببخشد و عفو کند و یا نبخشد.

یا این که هرکس میان دستی که با اراده حرکت می کند فرق می گذارد.

با این حال که مساله آزادی اراده یک احساس عمومی انسان است چرا جمعی به دنبال مکتب جبر رفته اند؟!

البته دلائل مختلفی دارد که یک دلیل مهم آن را در اینجا یادآور می شویم و آن اینکه انسان می بیند محیط روی افراد اثر می گذارد، تربیت نیز عامل دیگری است، تلقینات و تبلیغات و فرهنگ اجتماعی نیز بدون شک در فکر و روح انسان موثر است گاه وضع اقتصادی نیز انگیزه حرکتهایی در انسان می شود، عامل وراثت را نیز نمی توان انکار کرد.

مجموعه این امور سبب می شود که گمان کند انسان از خود اختیاری ندارد، بلکه عوامل « درون ذاتی » و « برون ذاتی » دست به دست هم می دهند و ما را وادار می کنند که تصمیمهایی بگیریم و اگر این عوامل نبودند چه بسا این اعمال از ما سر نمی زد. اینها اموری است که می توان از آنها به جبر محیط، جبر شرایط اقتصادی، جبر تعلیم و تربیت و جبر وراثت تعبیر کرد، و از عوامل مهم توجه فلاسفه به مکتب جبر است.

نکته اصلی اشتباه جبریها

اما آنها که چنبن فکر می کنند از یک نکته اساسی غافلند و آن این که بحث در « انگیزه ها » و « علل ناقصه » نیست، بحث در علت تامه است. به تعبیر دیگر: هیچ کس نمی تواند سهم « محیط »  و « فرهنگ » و « عوامل اقتصادی » را در اندیشه و افعال انسان نفی کند، بحث در این است که با تمام این انگیزه ها باز تصمیم نهایی با خود ماست.

زیرا ما به روشنی احساس می کنیم که حتی در یک نظام غلط و طاغوتی مانند نظام شاهنشاهی گذشته که زمینه برای انحرافات فراوان بود، مجبور نبودیم منحرف شوی، در همان نظام و فرهنگ می توانستیم « رشوه » نخوریم، به « مراکز فساد » نرویم، بی بند و باری نداشته باشیم.

بنابراین حساب « زمینه ها » را از « علت تامه » باید جدا کرد. به همین دلیل بسیارند کسانی که در یک خانواده آسوده، یا فرهنگ منحط، پرورش یافته اند و یا از وراثت نامناسبی برخوردار بوده اند، در عین حال راه خود را از همه جدا کرده و حتی گاه دست قیان و انقلاب بر ضد همان محیط زده اند، اگر بنا بود همه انسانها فرزند محیط و فرهنگ و تبلیغات زمانشان باشند، نباید هیچ انقلاب اساسی در دنیا صورت بگیرد، باید همه با محیط خود بسازند و هیچکس محیط جدید و نوینی نسازد.

اینها همه نشان می دهد عواملی که در بالا ذکر شد، هیچکدام سرنوشت ساز نیست، تنها زمینه ساز است، سرنوشت اصلی را اراده و تصمیم خود انسان می سازد.

این درست به آن می ماند که ما در یک تابستان داغ و سوزان تصمیم می گیریم که به فرمان خدا روزه بگیریم، تمام ذرات وجود ما تمنای آب دارد، اما ما برای اطاعت فرمان حق همه اینها را نادیده می گیریم، در حالی که دیگری ممکن است به این تقاضا گوش دهد و روزه نگیرد.

نتیجه اینکه ماورای تمام انگیزه ها عامل سرنوشت سازی به عنوان اراده و تصمیم انسان وجود دارد.

عوامل اجتماعی و سیاسی مکتب جبر

حقیقت این است که مساله جبر و اختیار در طول تاریخ مورد سوء استفاده فراوان واقع شده است، یک سلسله عوامل جنبی در دامن زدن به عقیده جبر و نفی آزادی اراده انسان دائماً موثر بوده است، از جمله:

عوامل سیاسی

بسیاری از سیاستمداران جبار و خودکامه برای خاموش کردن شعله انقلاب مستضعفین، و ادامه حکومت نامشروع خود دائماً به این فکر دامن می زدند که ما از خودمان اختیاری نداریم، دست تقدیر و جبر تاریخ  سرنوشت ما را در دست دارد، اگر گروهی امیرند و گروهی اسیرند این حکم قضا و قدر یا جبر تاریخ است!

پیداست که این طرز تفکر تا چه حد می تواند توده ها را تخدیر کند، و به ادامه سیاستهای استعماری کمک نماید، در حالی که در عقل و شرع سرنوشت ما به دست ماست و قضا و قدر الهی بر طبق حرکت و خواست و اراده و ایمان و تلاش و کوشش ما تعیین شده است.

عوامل روانی

افراد تنبل و سست و بیحالی هستند که غالباً در زندگی گرفتار شکست می شوند، و هرگز میل ندارند به این حقیقت تلخ اعتراف کنند که تنبلی یا اشتباهات آنها باعث شکست آنها شده، لذا برای تبرئه خود دست به دامن مکتب جبر می زنند و گناه خود را به گردن سرنوشت اجباری می افکنند، تا از این راه آرامش کاذبی پیدا کنند، می گویند چه می توان کرد گلیم بخت ما را از روز اول سیاه بافتند، با آب زمزم و کوثر نمی توان آن را سفید کرد، ما یک پارچه استعداد و کوشش هستیم اما افسوس که بخت یار ما نیست!

عوامل اجتماعی

بعضی می خواهند آزاد باشند و به هوسرانیهای خود ادامه دهند و هر گونه گناهی که با تمایلات حیوانی آنها سازگار بود مرتکب شوند، و در عین حال خود را به نوعی قانع کنند که گناهکار نیستند و جامعه را نیز فریب دهند که آنها بی گناهند.

اینجاست که پناه به عقیده جبر می برند و هوسبازیهای خود را به این عنوان که ما در کارهایمان از خودمان اختیاری نداریم توجیه می کنند!

ولی به خوبی می دانیم که همه اینها دروغ است و حتی خود کسانی که این مسال را مطرح می کنند خود ایمان به بی اساس بودن این عذرهای واهی دارند، منتها لذات و منافع زودگذر آنها اجازه نمی دهد که حقیقت را آشکار بگویند.

لذا برای سالم سازی جامعه باید با طرز تفکر جبری، و اعتقاد به سرنوشت اجباری که ابزار دست استعمار و استثمار و وسیله توجیه دروغین شکستها، و عامل پیشرفت آلودگی در اجتماع است مبارزه کرد.

جهت دانلود محصول اینجا کلیک نمایید

مقاله راههای ایجاد علاقه به پوشش اسلامی

فهرست مطالب

عنوان .............................................. صفحه

مقدمه ..............................................

فصل اول : طرح تحقیق

1-1-

1-2-

فصل دوم : یافته های تحقیق یا عوامل موثر در بدحجابی

2-1- گرد آوری اطلاعات ( شواهد ) ......................

2-2- نظر مسئولین راجع به پوشش .......................

2-3- دانش آموزان راجع به پوشش .......................

2-3-1- میزان پذیرش حجاب .............................

2-3-2- شناخت نسبت به حجاب در ادیان دیگر .............

2-3-3- آیا چادر همان پوشش کامل است ..................

2-3-4- شناخت دانش آموزان از قرآن راجع به پوشش .......

2-3-5- شناخت نسبت به الگوهای حجاب ...................

2-3-6- پوشش و سهل انگاری ............................

2-3-7- تشویق خانواده بر حجاب دختران .................

2-3-8- تاثیر پوشش معلمان و مسئولین مدرسه ............

2-3-9- تاثیر پوشش معلمان دینی .......................

2-3-10- تاثیر خودنمایی بر پوشش دختران ...............

2-3-11- تاثیر مدگرائی بر پوشش دختران ................

2-3-12- پوشش و حفظ معنویت ...........................

2-3-13- مدگرائی و اقتصاد خانواده ....................

2-3-14- میزان اعتقاد فرد بر حجاب ....................

2-4- تجزیه و تحلیل داده ها ..........................

2-4-1- میزان شناخت دانش آموزان ......................

2-4-2- سهل انگاری و پوشش ............................

2-4-3- نقش خانواده در رعایت پوشش ....................

2-4-4- اثربخشی پوشش معلمان و مسئولین مدرسه ..........

2-4-5- اثر بخشی پوشش معلمان دینی ....................

2-4-6- خودنمایی .....................................

2-4-7- مدگرایی ......................................

2-4-8- پوشش و معنویت ................................

2-4-9- پوشش و اقتصاد ................................

2-4-10- اعتقاد و تعهد نسبت به حجاب ..................

فصل سوم : ارائه راه حل برای رفع و عوامل بدحجابی

3-1- انتخاب راه حل جدید .............................

3-2- اجرای طرح ......................................

3-2-1- گام اول ......................................

3-2-2- گام دوم ......................................

3-2-3- گام سوم ......................................

فصل چهارم : ارزیابی تاثیرگذاری راه حل

4-1- گردآوری اطلاعات ( شواهد 2 ) .....................

4-2- مشاهدات ........................................

4-3- ارزیابی یافته های جدید و تعیین اعتبار ..........

4-3-1- نظر مسئولین و بعضی از دبیران راجع به تغییر رفتار در پوشش دانش آموزان  ....................................................

4-3-2- نظر دانش آموزان راجع به پوشش خود بعد از دوره پژوهش و تحقیق  

فصل پنجم :

5-1- چند پیشنهاد ....................................

5-2- پیوستها و منابع ................................ 

جهت دانلود محصول اینجا کلیک نمایید

مقاله تعدد زوجات

تعدد زوجات

در این مقاله برآنیم تا به ذکر سه مورد از متونی که به موضوع تعدد زوجات در ایران پرداخته اند، اشاره کنیم .لازم به توضیح است که قصد ما از طرح این بحث در سیر کار تحقیقی ، به سبب آن است که نسبت به تاریخچه ی این امر در کشورمان آگاهی یابیم و با این پیش فرض، بهتر بتوانیم به تحلیل و تفسیر این موضوع بپردازیم.

1- کریستن سن در کتاب "ایران در زمان ساسانیان" صفحه‏346 مى‏گوید:

«اصل تعدد زوجات اساس تشکیل خانواده(در ایران زمان ساسانیان)به شمارمى‏رفت.در عمل، تعداد زنانى که مرد مى‏توانست داشته باشد به نسبت استطاعت اوبود.ظاهرا مردمان کم بضاعت‏به طور کلى بیش از یک زن نداشتند.رئیس خانواده‏از حق ریاست دودمان بهره‏مند بود.یکى از زنان،سوگلى و صاحب حقوق کامله‏محسوب شده و او را«زن پادشاییها»(پادشاه زن) یا زن ممتاز مى‏خواندند.از اوپست‏تر زنى بود که عنوان خدمتکارى داشت و او را زن خدمتکار(زن  چگاریها) مى‏گفتند.حقوق قانونى این دو نوع زوجه مختلف بود.ظاهرا کنیزان زر خرید وزنان اسیر جزو طبقه چاکر زن بوده‏اند.معلوم نیست که عده زنان ممتاز یک مردمحدود بوده است‏یا خیر.اما در 

بسیاری از مباحثات حقوقى ، از مردى که دو زن ممتازدارد سخن به میان آمده است.هر زنى از این طبقه عنوان بانوى خانه داشته است وگویا هر یک از آنها داراى خانه جداگانه بوده‏اند.شوهر مکلف بود که مادام العمر زن‏ممتاز خود را نان دهد و نگهدارى کند.هر پسرى تا سن بلوغ و هر دخترى تا سن‏ازدواج داراى همین حقوق بوده‏اند، اما زوجه‏هایى که عنوان چاکر زن داشته‏اندفقط اولاد ذکور آنان در خانواده پدرى پذیرفته مى‏شده است.»

2- در تاریخ اجتماعى ایران از انقراض ساسانیان تا انقراض امویان(تالیف مرحوم سعیدنفیسى) مى‏نویسد:

«شماره زنانى که مردى مى‏توانست‏بگیرد نامحدود بود،و گاهى در اسناد یونانى‏دیده شده است که مردى چند صد زن در خانه داشته است.»

3- منتسکیو در روح القوانین از آکاتیاس،مورخ رومى،نقل مى‏کند که:

«در زمان ژوستى نین چند نفر از فلاسفه رومى که مورد آزار و اذیت مسیحیان قرارگرفته و نمى‏خواستند مذهب مسیح را قبول کنند،روم را ترک گفته و به دربارخسرو پرویز پادشاه ایران پناه آوردند و در آنجا چیزى که بیشتر موجب حیرت‏آنها 

شده این بود که نه تنها تعدد زوجات مرسوم بود بلکه مردها با زنهاى دیگران‏آمیزش مى‏کردند.»

نا گفته نماند که فلاسفه رومى به دربار انوشیروان پادشاه ایران پناه آوردند نه‏خسرو پرویز.ذکر خسرو پرویز در کلام منتسکیو اشتباه است.

از دیر زمان فقهای اسلام با احراز شرایط لازم به جواز چند همسری فتوا داده، ولیکن نظر برخی از فقهای شیعه و سنتی در دوره معاصر مغایر با آن است. از فقهای اهل سنت <شیخ محمد عبده> چنین فتوایی داشت، از فقهای فعلی شیعه آیت ا... سید محمد موسوی بجنوردی نیز آن را خلاف عدالت اجتماعی در شرایط فعلی می‌داند. در خصوص این نظر گفت‌وگویی با آیت ا... سیدمحمدموسوی بجنوردی انجام شده که آن را می‌خوانید.

جناب موسوی بجنوردی شما در روزهای اخیر مطرح کرده‌اید که چند همسری با عدالت اجتماعی در تناقض است. لطفا در این خصوص توضیح بیشتری را مطرح نمایید؟

همه احکام و قوانین اسلام براساس عدالت اجتماعی و اخلاق استوار است و به تعبیر دیگر عدالت در سلسله علل احکام قرار دارد. یعنی هر حکمی که در اسلام وجود دارد در راستای عدالت است و اگر حکمی برخلاف عدالت اجتماعی باشد، ما به جرات می‌گوییم آن حکم، حکم اسلام نیست. 

به جهت آنکه ذات باریتعالی که قانونگذار است، ما او را در قانونگذاری عادل می‌دانیم حال که او را عادل می‌دانیم، ذات باریتعالی چیزی را جایز و واجب می‌داند که در جامعه عقلا نیکو پنداشته شود و چیزی را حرام می‌داند که در جامعه عقلا نیکو پنداشته نشود.

اگر امر ناپسند پنداشته شود، قطعا باریتعالی آن را جایز نمی‌داند. اگر چیزی ناپسند پنداشته شود، شریعت آن را جایز نمی‌شمارد.

احکام ما باید رنگ عدالت و اخلاق به خود گیرد. این یک اصل مسلم است. اگر ملاحظه کنید در قرآن ذات باریتعالی خطاب به کسانی که سرپرستی اموال یتیمان را به عهده دارند، می‌گوید: نکند اموال آنان با امول شما مخلوط شود که گناه بزرگی است. سپس می‌فرماید اگر خوف داشته باشید که قسط و عدل را بر حفظ اموال یتیمان جاری کنید، نمی‌توانید دو تا یا سه تا یا چهارتا همسر بگیرید دوباره می‌فرماید: <اگر خوف داشته باشید که نتوانید عدالت را بین آنان برقرار کنید، اگر دومی را بگیرید، عقد دومی باطل است.>

آیا باطل بودن عقد زن دوم، در قرآن تصریح شده؟

زمانی که می‌گوید: <اگر از برقراری عدالت خوف داشتید، منظورش این است که عقد دومی باطل است، نه اینکه حرام است. 

جهت دانلود محصول اینجا کلیک نمایید

مقاله پرورش فضائل اخلاقى

آمادگیهاى لازم براى پرورش فضائل اخلاقى

---

1- پاک بودن محیط

2- نقش معاشران و دوستان

نقش معاشران در روایات اسلامى

تاثیر معاشرت در تحلیلهاى منطقى

3- تاثیر تربیت‏خانوادگى و وراثت در اخلاق

رابطه اخلاق و تربیت‏خانوادگى در احادیث اسلامى

4- تاثیر علم و آگاهى در تربیت

نتیجه

رابطه <علم‏» و <اخلاق‏» در احادیث اسلامى

5- تاثیر فرهنگ جامعه در پرورش فضائل و رذائل

رابطه آداب و سنن با اخلاق در روایات اسلامى

چگونگى تاثیر <عمل‏» در <اخلاق‏» در روایات اسلامى

7- رابطه <اخلاق‏» و <تغذیه‏»

رابطه تغذیه و اخلاق در روایات اسلامى

صفات اخلاقى و اعمال اخلاقى

---

اضافه بر آنچه تاکنون براى پیشرفت‏برنامه تهذیب اخلاق گفته‏ایم، امور دیگرى وجود دارد که تاثیر بسزائى در مبارزه با رذائل اخلاقى و تقویت اصول فضائل در وجود آدمى دارد که از جمله امور زیر را مى‏توان برشمرد:

1- پاک بودن محیط

بى‏شک وضع محیط اجتماعى زندگى انسان اثر فوق‏العاده‏اى در روحیات و اعمال او دارد چرا که انسان بسیارى از صفات خود را از محیط کسب مى‏کند. محیطهاى پاک غالبا افراد پاک پرورش مى‏دهد و محیطهاى آلوده غالبا افراد آلوده.

درست است که انسان مى‏تواند در محیط ناپاک، پاک زندگى کند و بعکس در محیطهاى پاک سیر ناپاکى را طى کند و به تعبیر دیگر، شرایط محیط علت تامه در خوبى و بدى افراد نیست ولى تاثیر آن را به عنوان یک عامل مهم زمینه ساز نمى‏توان انکار کرد.

ممکن است کسانى قائل به جبر محیط باشند - همان‏گونه که هستند - ولى ما هر چند جبر را در تمام اشکالش نفى مى‏کنیم اما تاثیر قوى عوامل زمینه ساز را هرگز انکار نخواهیم کرد.

با این اشاره کوتاه به قرآن باز مى‏گردیم و آیاتى را که درباره تاثیر محیط در شخصیت انسان به دلالت مطابقى یا به اصطلاح التزامى سخن مى‏گوید، مورد بحث قرار مى‏دهیم:

1- والبلد الطیب یخرج نباته باذن ربه والذى خبث لایخرج الانکدا کذلک نصرف الآیات لقوم یشکرون (سوره اعراب، آیه‏58)

2- وجاوزنا ببنى اسرائیل البحر فاتوا على قوم یعکفون على اصنام لهم قالوا یا موسى اجعل لنا الها کما لهم آلهة قال انکم قوم تجهلون (سوره اعراف، آیه‏138)

3- وقال نوح رب لاتذر على الارض من الکافرین دیارا - انک ان تذرهم یضلوا عبادک ولایلدوا الافاجرا کفارا (سوره نوح، آیات‏26 و27)

4- یا عبادى الذین آمنوا ان ارضى واسعة فایاى فاعبدون (سوره عنکبوت، آیه‏56)

5- ان الذین توفیهم الملائکة ظالمى انفسهم قالوا فیهم کنتم قالوا کنا مستضعفین فى الارض قالوا الم تکن ارض الله واسعة فتهاجروا فیها فاولئک ماویهم جهنم وساءت مصیرا (سوره نساء، آیه‏97)

ترجمه:

1- سرزمین پاکیزه (و شیرین) گیاهش به فرمان پروردگار مى‏روید; اما سرزمین‏هاى بد طینت (و شوره زار) جز گیاه ناچیز و بى‏ارزش از آن نمى‏روید; این گونه آیات (خود) را براى آنها که شکر گزارند، بیان مى‏کنیم.

2- و بنى‏اسرائیل را (سالم) از دریا عبور دادیم (ناگاه) در راه خود به گروهى رسیدند که اطراف بتهایشان با تواضع و خضوع گرد آمده بودند (در این هنگام بنى‏اسرائیل) به موسى گفتند: <تو هم براى ما معبودى قرار ده همان‏گونه که آنها معبودان (و خدایانى) دارند!» گفت: <شما جمعیتى جاهل و نادان هستید!»

3- نوح گفت: <پروردگارا! هیچ یک از کافران را بر روى زمین باقى مگذار! چرا که اگر آنها را باقى بگذارى، بندگانت را گمراه مى‏کنند و جز نسلى فاجر و کافر به وجود نمى‏آوردند!»

4- اى بندگان من که ایمان آورده‏اید! زمین من وسیع است، پس تنها مرا بپرستید (و در برابر فشارهاى دشمنان تسلیم نشوید!)

5- کسانى که فرشتگان (قبض ارواح) روح آنها را گرفتند در حالى که به خویشتن ستم کرده بودند، به آنها گفتند: <شما در چه حالى بودید؟(و چرا با این که مسلمان بودید، در صف کفار جاى داشتید؟!)» گفتند: <ما در سرزمین خود، تحت فشار و مستضعف بودیم.» آنها [ فرشتگان] گفتند: <مگر سرزمین خدا، پهناور نبود که مهاجرت کنید؟!» آنها (عذرى نداشتند، و) جایگاهشان دوزخ است و سرانجام بدى دارند. 

جهت دانلود محصول اینجا کلیک نمایید

مقاله بهداشت جسم انسان در قرآن

فهرست مطالب

فصل اول: طرح تحقیق..................... 5

1- مقدمه....................................... 6

2- تعریف موضوع و لزوم پرداختن به آن............ 7

3- مروری بر مطالعات انجام شده.................. 7

4- اهداف تحقیق................................. 7

5- طرح سئوال و فرضیه........................... 7

6- روش تحقیق................................... 8

7- محدودیتها و پیشنهادات....................... 9

8- کلید واژه‌ها................................. 9

فصل دوم: یافته‌های تحقیق................ 11

بخش اول: بهداشت فردی.......................... 12

1- وضو........................................ 13

مقدمه......................................... 13

2- غسل........................................ 21

الف – غسل جنابت............................... 22

ب – غسل حیض................................... 28

ج- پاداش غسل در روایات........................ 29

3-طهارت لباس.................................. 30

اصول پوشش در اسلام............................. 31

الف – جنس لباس................................ 31

ب- رنگ لباس................................... 34

ج – نظافت لباس................................ 36

بخش دوم: بهداشت غذایی......................... 38

1- دعوت به غذاهای طیب......................... 40

2- ممنوعیت غذاهای غیربهداشتی.................. 43

الف – مردار................................... 44

ب – خون ...................................... 47

ج – گوشت خوک.................................. 49

تغذیه و اخلاق.................................. 52

د – ممنوعیت نوشیدن خمر........................ 54

معنی لغوی و اصطلاحی............................ 54

مراحل برخورد قرآن با شرابخواری................ 56

مرحله اول: رزق نیکو ولی استفاده نادرست از آن.. 56

مرحله دوم: اشاره به گناه شرابخوار............. 57

مرحله سوم: نهی از نماز در حالت مستی........... 58

مرحله چهارم: حرمت شراب........................ 60

آثار و نوشیدن شراب............................ 63

الف – آثار زیانبار روحی و معنوی............... 64

ب- آثار زیانبار جسمی و مادی................... 68

1- دستگاه گوارش............................... 69

2- دستگاه تنفس................................ 69

3- خون........................................ 70

4- قلب و رگها................................. 70

5- عقل و روان................................. 70

6- نسل........................................ 71

بخش سوم: بهداشت جنسی.......................... 74

1- ممنوعیت آمیزش با زنان در حالت عادت ماهیانه. 75

ممنوعیت آمیزش با زنان در حالت عادت ماهیانه از نظر پزشکی و علمی   77

احکام حائض.................................... 80

2- زنا........................................ 80

تعریف اصطلاحی.................................. 81

مراحل نکوهش زنا در قرآن....................... 81

مرحله اول: صفات زنا........................... 82

مرحله دوم: وعده‌ی عذاب اخروی................... 83

مرحله سوم: زنا نکردن جزئی از یک پیمان عمومی... 83

مرحله چهارم: مجازات زناکار.................... 84

برخی از مفاسد زنا............................. 86

انتشار بیماری‌های آمیزشی در جامعه.............. 87

الف – ایدز.................................... 89

ب – سفلیس..................................... 90

پ- آتشک یا شانکرنرم .......................... 90

ت- گرانوم آمیزشی.............................. 91

ث- التهاب مهبل................................ 91

ج – سوزاک .................................... 91

روش حکیمانه اسلام در جلوگیری از بیماری‌های آمیزشی 93

3- لواط....................................... 96

موارد بیان لواط در قرآن....................... 97

اول: احکام لواط............................... 104

اسرار معنوی و علمی تحریم هم جنس‌گرایی.......... 105

4- استمناء (خود ارضایی = جلق زدن)............. 106

بخش چهارم: بهداشت محیط زیست................... 110

بخش پنجم: بهداشت روانی........................ 111

تعریف بهداشت روانی............................ 115

فرق شفاء و رحمت............................... 117

قرآن چگونه شفابخش است؟........................ 117

فصل سوم:.............................. 121

نتیجه‌گیری..................................... 122

منابع و مأخذ.................................. 123

جهت دانلود محصول اینجا کلیک نمایید

مقاله بررسی سیره اخلاقی امام رضا (ع)

فهرست مطالب

عنوان                       صفحه

فصل اول: طرح تحقیق

1- مقدمه.......................................

2- اهمیت و ضرورت ..............................

3- پیشینه ی تحقیق .............................

4- اهداف تحقیق ................................

5- روش تحقیق ..................................

6- محدودیت های تحقیق و پیشنهادات ..............

7- معانی لغوی واژه ها .........................

فصل دوم: یافته های تحقیق

بخش اول: اخلاق فردی ...........................

مقدمه .........................................

1- عبادت ......................................

2- سخاوت ......................................

3- زهد و پرهیزگاری ............................

4- ادب ........................................

5- صبر و استقامت...............................

بخش دوم: اخلاق سیاسی..........................

مقدمه..........................................

1- مسئولیت پذیری...............................

2- رعایت امانت.................................

3- التزام به تعهدات............................

4- برخوردهای مودبانه با دستگاه حاکم ...........

الف- عمل به سیره ی پیامبر اکرم.................

ب- موعظه.......................................

1- رهنمودهای اخلاقی امام به مامون...............

2- رهنمودهای اخلاقی امام به شیعیان..............

3- احقاق حقانیت امور در حوزه ی سیاسی...........

بخش سوم: اخلاق خانوادگی.......................

مقدمه..........................................

1- محبت و مهرورزی با اعضای خانواده

2- محبت به خدمتکاران و غلامان...................

3- تامین مخارج زندگی...........................

بخش چهارم: اخلاق مردمی........................

مقدمه..........................................

1- حسن خلق نسبت به دیگران......................

2- همدلی امام (ع) با توده ی مردم...............

الف- ناکامی مامون در سیاست های عوام فریبانه....

ب- تلاش امام (ع) در جهت اعتلای اسلام..............

فصل سوم:

جمع بندی و نتیجه گیری..........................

فهرست منابع و مآخذ ...........................................................................................................

فصل اول

طرح تحقیق

1- مقدمه      

2- تعریف موضوع

3- اهمیت و ضرورت تحقیق

4- مروری بر مطالعات انجام شده

5-اهداف تحقیق

6- طرح سؤال و فرضیه

7- روش تحقیق

8- محدودیت هاو پیشنهادات

9- معانی لغوی واژه ها

مقدمه

یکی از مهمترین مباحثی که امروزه در علوم انسانی مطرح می شود بحث های اخلاقی است. در اینکه فلسفه ی اخلاقی چیست و بهترین و موثرترین فلسفه ی اخلاق چه نوعی از آن است کتب بسیار زیادی در این رابطه تهیه و تدوین شده است و از اصول اساسی آن و راههای رسیدن به فضایل اخلاقی بحث شده است. باید توجه داشت که آدم همواره در زندگی اش برای تشخیص درست امور و در نهایت داشتن زندگی سالم و سعادتمند نیازمند راهنما و الگوهای اخلاقی و تربیتی است و البته با مطالعه در زندگی انسان های بزرگی چون پیامبر گرامی اسلام(ص) و ائمه ی معصومین، افراد می توانند در این راه قدم برداشته تا به کمال و سعادت حقیقی دست یابند.

 امام رضا (ع) به عنوان یک انسان نمونه و کامل از جمله همان افراد برگزیده ای هستند که مسلمانان و شیعیان با مطالعه و تحقیق در سیره ی اخلاقی ایشان در ابعاد گوناگون زندگی ایشان می توانند راه سعادت حقیقی را پیدا کرده و به کمال مطلوب نائل آیند. اصولاً از آن جا که ائمه ی اطهار مورد تایید خداوند متعال بوده و همواره آنها از فیوضات ویژه الهی برخوردار بوده اند رفتار و منش آن بزرگواران می تواند راهگشای خوبی جهت سعادت و خوشبختی جوامع انسانی تلقی می شود. از این رو با توجه به اهمیت مباحث اخلاقی و تاثیر آنها در زندگی انسان ها، در این تحقیق سعی شده است که با استمداد از اخلاقیات امام هشتم (ع) الگوی مناسبی جهت افراد طالب کمال ارائه شود. امید است که مورد رضایت حضرت حق و امام رضا (ع) واقع شود.

اهمیت و ضرورت تحقیق

با توجه به فاصله ی بسیار طولانی که جامعه ی امروزی با عصر رسالت و امامت ائمه اطهار (ع) دارد ضرورت یادآوری و بررسی سیره ی عملی و رفتاری آنها در ادوار مختلف زندگی آن بزرگواران امری اجتناب ناپذیر است .بررسی جنبه های مختلف زندگی آن پیشوایان معصوم در امور مخلفی چون سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، اخلاقی و.. امری لازم وحیاتی است تا با کمک از سیره ی اخلاقی و اجتماعی آنها بتوان بسیاری از مسائل و مشکلات اخلاقی و... را در دنیای امروزی را برطرف ساخت.

جهت دانلود محصول اینجا کلیک نمایید

مقاله بررسی خسران و آثار آن در قرآن

فهرست مطالب

فصل اول:طرح تحقیق                               4

مقدمه                                      5

اهمیت و ضرورت بحث                      6

پیشینه تحقیق                               7

اهداف تحقیق                                8  

سوالهای تحقیق                              9

فرضیه ها                               9

روش تحقیق                                  10

فصل دوم:یافته های تحقیق                             11 

بخش اول:تعریف خسران،ویژگیها و مصادیق آن         12

الف)بررسی معنای لغوی واژه خسران                 12

ب) مصادیق خسران                        17

ج)ویژگیهای خاسرین                      22

بخش دوم:عوامل خسران و راههای جلوگیری از آن          35

الف)عوامل خسران                        35

1-تکذیب و انکار                    35

2- کفر                             44

3-باز داشتن مردم از راه خدا                 52

4-ظلم کردن                         54

5-شرک ورزیدن به خدا                55

6-پذیرش ولایت شیطان                 57

7-دروغ و افتراء به خداوند      62

8-آلوده کردن نفس و اطاعت از آن         62

9-باطل اندیشی و باطل کاری              64

10- شکستن پیمانها                  67

11- قطع پیوندها                    66

12- فساد در زمین                   66

13-سوء ظن داشتن بخدا               66

14-مشغول شدن به دنیا و غفلت از یاد خدا      70

15- فرو رفتن در فسادو بهره برداری از امکانات مادی در مسیر گناهان                            72

16-عملکرد ضعیف در مسولیت           73

17- درخواست بدون علم               74

ب:راههای جلوگیری از خسران:             77

1-ایمان آوردن                          79

2- انجام اعمال شایسته              81

3-سفارش کردن به حق                 82

4- سفارش کردن به صبر               83

5- تزکیه نفس                       84

6-هدایت ویژه الهی                  86

7- تسلیم در برابر خدا                  86

بخش سوم:آثار و نتایج خسران:                     87

الف)آثار خسران در دنیا                      87

1-حسرت کشیدن و مغلوب شدن           87

2- حبط اعمال                       89

3- ندامت و پشمیانی                     90

4- نازل شدن عذاب الهی              91

5- گرفتار همنشین بد شدن در دنیا             93

ب) آثار خسران در آخرت:                      94

1- ورود به جهنم                    95

2- عذاب شدید                       95

3- خلود در جهنم                    97

4- خوار و ذلیل بودن در آتش جهنم             98

5- فریادهای آنها را پاسخی نیست         99

6- بر دوش کشیدن بار سنگین گناهان            100

7- دچار حسرت گردیدن                101

8- زشت و بد منظر شدن               102

9- درخواست شفاعت و بازگشت به دنیا      103

10- نابود شدن خدایان و سخنان دروغین آنها 104

11- نهایت دوری از رحمت خداوند          105

12- حبط اعمال                      106

نتیجه گیری                                  109

فهرست منابع ومآخذ                               110

مقدمه:

حمد و سپاس خدایی را سزاست که انسان را از خاک آفرید و در او از روح خود دمید ، سپس خود را بر آفریدن او ستود و ملائکه را به سجده بر او امر کرد و بیان کرد که انسان را به هدف عبادت آفرید و او را خلیفه خود در زمین قرار داد .

و درود بر پیامبران الهی که پیوسته برای هدایت انسان مأمور گشتند و او را به نعیم بهشتی بشارت و از عذاب الهی ترساندند .

و درود بر پیامبر خاتم که اشرف پیامبران اوست و درود بر کتاب هدایت الهی قرآن که در بردارنده رطب و یابس است .

انسان طالب هدایت و سعادت ابدی باشد راهی ندارد جزء اینکه پناه ببرد به قرآن مجید که کلام خدای عزیز عالم است و دستورات قرآن مجید را به کار ببندد . زیرا عمیق ترین و زیباترین و فصیح ترین کلام ، کلام خداست و قرآن که معجزء باقی پیغمبر است برای هدایت خلق آمده و تا قیامت کلامی به زیبایی قرآن نخواهد آمد .

اما در راه هدایت ، همواره رهزنانی بوده اند که انسان را از صراط مستقیم بازداشته اند و او را به خسران و زیانکاری کشانده اند و باعث شده اند او تمام سرمایه های وجودی خود را برای حرکتی بی انتها به سوی کمال از دست بدهد .

در آیات متعددی از قرآن کریم به موضوع خسران و مطالب مربوط به آن پرداخته شده است .

نگارنده در این تحقیق می کوشد تا با بررسی آیات مربوط به خسران در حد توان خود ، تصویری جامع از این موضوع در دیدگاه قرآن ارائه کند .

تلاش شده است در توضیح آیات از تفاسیر گوناگون استفاده شود و البته از این نکته غفلت نشده است که  تحقیق صرفا به محلی برای نقل اختلافات تبدیل نشود . همچنین در مواردی از کتب اخلاقی استفاده شده است .

اهمیت و ضرورت بحث:

با نگاهی اجمالی به سوره عصر می فهمیم که قرآن همه انسان ها را در خسران و زیانکاری اعلام کرده و در این میان جماعتی که ایمان آورده اند و عمل صالح انجام می دهند و تواصی به حق و صبر دارند،از آن مستثنی شده اند.

لذا این خود دلیلی است بر اهمیت و ضرورت مطلب که برای این جانب انگیزه ای گردید که به بررسی و تحقیق در موضوع خسران و آثار آن در قرآن بپردازم.

در این تحقیق مفهوم خسران و مصادیق و ویژگی های آن را مورد بررسی قرار داده و عوامل آن را با استفاده از آیات قرآنی بیان کرده ام و همچنین راهکارهای قرآنی از ابتلا به خسران  آورده شده تا از نتایج سوء آن در دنیا و آخرت مصون مانده و به رشد و سعادت واقعی برسیم.

ان شاء الله

مروری بر مطالعات انجام شده:

این جانب پس از جستجوی منابع ،تنها دو مورد یافتم که در آنها به صورت خاص به موضوع خسران پرداخته شده بود که عبارتند از :

پایان نامه کارشناسی با عنوان «عوامل و پیامدهای خسران در آیینه قرآن و حدیث» از خانم اکرم دیانی که در هشت بخش تنظیم شده است:

بخش اول:کلیاتی در باب خسران

بخش دوم:حوزه های خسران

بخش سوم:تعابیر گوناگون خسران در قرآن کریم

بخش چهارم: شناخت خاسرین و ویژگیهای آنان

بخش پنجم:عوامل خسران از دیدگاه قرآن

بخش ششم: آثار و نتایج خسران

بخش هفتم:زمان بروز و ظهور خسران

بخش هشتم:راه های جلوگیری از خسر

 و همچنین در کتاب «حدیث هدایت» از علی لطفی که  در باب اول به بررسی معنای خسران و زیانکاران واقعی می پردازد.

اهداف تحقیق:

هدف کلی تحقیق:

بررسی خسران و آثار آن در قرآن

اهداف جزئی:

1. آشنایی با مفهوم خسران و مصادیق آن
2. بررسی ویژگی های خاسرین از منظر قرآن
3. بررسی عوامل خسران
4. بررسی راههای جلوگیری از خسران زدگی
5. بررسی آثار دنیوی خسران
6. بررسی آثار اخروی خسران

سوالهای تحقیق:

سوالهای  اصلی:

1-آیا از منظر قرآن کریم رابطه ای میان اعمال افراد و خسران وجود دارد؟

2- آیا از منظر قرآن کریم تفاوتی بین خسران و حبط اعمال وجود دارد؟

سوالهای فرعی:

1. ویژگی های خاسرین در قرآن چیست؟
2. مصادیق خسران در قرآن چه مواردی است؟
3. آیات قرآن چه عوامل را برای خسران نام می برد؟
4. قرآن چه راهکارهایی برای پیشگیری از ابتلا به خسران ارائه می دهد؟
5. آثار دنیوی خسران چیست؟
6. آثار اخروی خسران چیست؟

فرضیه ها:

1. از منظر قرآن خسران تحت تاثیر اعمال  و رفتار بد انسان شکل می گیرد.
2. از منظر قرآن گر چه میان خسران و حبط اعمال رابطه وجود دارد ولی این دو مترادف نیستند.

جهت دانلود محصول اینجا کلیک نمایید

مقاله بررسی تعلیم و تربیت اسلامی از دیدگاه معصومین علیه السلام

 فهرست

فصل اول :   ۶
مقدمه  ۷
تعریف موضوع تحقیق  ۸
سؤالهای ویژه تحقیق  ۹
روش تحقیق   ۹
اهمیت و ارزش تحقیق  ۱۰
معنی لغوی تربیت  ۱۰
تربیت از نظر اصطلاحی  ۱۱
معنی تعلیم ۱۱
معنی لغوی الگو  ۱۱
معنی اصطلاحی   ۱۱
فصل دوم  ۱۲
سابقة موضوع تحقیق   ۱۳
ضرورت و اهمیت تعلیم و تربیت  ۱۴
تعلیم و تربیت در اسلام    ۱۵
مهمترین مراکز تعلیم و تربیت   ۱۶
دین چیست؟  ۱۷
ویژگیهای روش اسلامی  ۱۹
تعریف تربیت   ۲۰
ویژگیهای تعلیم و تربیت اسلامی  ۲۱
تفاوتهای فردی از نظر قرآن کریم   ۲۵
انواع وراثت     ۲۷
ویژگیهای رفاقت جوانان  ۳۱
مراحل تربیت   ۳۲
اهمیت تربیت کودک در خردسالی  ۳۳
پرورش ایمان و اخلاق ۳۳
اهمیت رورش و تربیت اسلامی  ۳۴
احترام به شخصیت کودکان  ۳۵
نتایج کرامت و یا حقارت شخصیت  ۳۷
تحولات فرهنگ و تعلیم و تربیت  ۳۸
احتیاجات جامعه و تعلیم و تربیت  ۴۰
فلسفه اجتماعی و تعلیم و تربیت  ۴۱
تنبیه غیر بدنی    ۴۲
تشویق       ۴۶
نیاز کودکان به تحسین      ۴۹
آیا تربیت امکان پذیر نیست  ۵۰
روش الگویی   ۵۲
تربیت در گذشته      ۵۳
تعلیم و تربیت نوین      ۵۴
بازیابی فکری   ۵۵
اجتماعی ساختن محیط تربیتی  ۵۵
تحول تربیتی چگونه به وجود آمد؟  ۵۶
پرورش اخلاقی   ۵۸
تربیت اجتماعی   ۵۹
نقش بازی در تربیت      ۶۰
مسؤولان تربیت و مسؤولیت سنگین آنها۶۱
عوامل مؤثر در تربیت و ضرورت هماهنگی بین آنها۶۲
فصل سوم   ۶۴
روش تحقیق   ۶۵
روش جمع آوری اطلاعات  ۶۵
فصل چهارم   ۶۶
یافته های تحقیق      ۶۷
فصل پنجم   ۶۸
پیشنهادها   ۶۹
فهرست منابع   ۷۰

فهرست منابع

۱-   تعلیم و تربیت اسلامی محسن شکوهی یکتا

۲-   مسائل تربیتی اسلام سید محمد باقر حجتی

۳-   تعلیم و تربیت در اسلام استاد شهید مرتضی مطهری

۴-   تعلیم و تربیت در اسلام استاد شهید مرتضی مطهری

۵-   تعلیم و تعلم از دیدگاه شهید ثانی

۶-   اسلام و تعلیم و تربیت سید محمد باقر حجتی

۷-   آداب تعلیم و تعلم در اسلام سید محمد باقر حجتی

۸-   تعلیم و تربیت در اسلام، صدرا، غفران، چاپ هجدهم، پاییز ۷۰

۹-   جامعه و تعلیم و تربیت تألیف دکتر علی شریعتمداری

۱۰-رشید پور، مجید ۱۳۰۳؛ آشنایی با تعلیم و تربیت اسلامی با تأکید بر روشها سازمان انجمن اولیاء و مربیان جمهوری اسلامی ایران

۱۱-امینی، ابراهیم، ۱۳۰۴، اسلام و تعلیم و تربیت ابراهیم امینی – تهران : سازمان انجمن اولیاء و مربیان جمهوری اسلامی ایران ، ۱۳۷۹٫

ضرورت و اهمیت تعلیم و تربیت

نقش شگفت انگیز تعلیم و تربیت در زنذگی انسان و حتی حیوان، بر هیچ خردمندی پوشیده نیست و تاکنون هم ضرورت آن مورد تردید قرار نگرفته است چرا که تعلیم و تربیت صحیح می تواند فرد را به اوج ارزش ها برساند و اگر غلط افتد وی را به سقوط کشاند، زیرا آدمی در آغاز ولادتش فاقد علم و ادراک و تربیت و کمال است و به تدریج با تعلیم و تربیت مستقیم و غیر مستقیم استعدادهای بالقوة او به فعلیت می رسد و رشد و تکامل می یابد چنانکه قرآن مجید می فرماید : « والله اخرجکم من بطون امهاتکم لاتعلمون شیئاَ و جعل لکم السمع و الابصار و الافیده لعلکم تشکرون».[۱]

و خداوند شما را از شکم مادرانتان بیرون آورد، در حالی که هیچ نمی دانستید و برای شما گوش و دیدگان و دلها قرار داد تا شکرگزار باشید.»

از این رو مکتب اسلام برای تربیت در تمام مراحل و مقاطع زندگی دستورهای ویژه ای داده است تا انسان از کودکی در کانون خانواده و در آغوش والدین ، معلم و فرهنگ محیط، تعلیم و تربیت مناسب و لازم را ببیند و برای مراحل عالیتر زندگی انسانی آماده شود و پرورش یابد.

بر اساس شکوفایی استعدادها و ارزش های والای انسانی مبتنی بر تعلیم و تربیت است و انسان شدن انسان و وصولش به کمال نهایی همه مرهون تعلیم و تربیت صحیح است.

تعلیم و تربیت در اسلام

نخستین حرکت در مسیر تعلیم و تربیت اسلامی با پیغمبر اکرم (ص) بوده است پیغمبر اسلام ضمن انجام رسالت و دعوت به دین جدید، همچنین رهبر و رئیس حکومت، مربی و معلم با نفوذ نیز بود. زیرا در آسنانه قرن هفتم میلادی اختر تعلیم و تربیت به گونة دیگری رقم خورد اولین آیات وحی بر پیامبر گرامی اسلام (ص) نازل گردید و با خطاب مبارک «اقراء و ربک الاکرم الذی علم بالقلم ، علم الانسان ما لم یعلم[۲]، تعلیم و تربیت منشاء الهی یافت و به تعبیر برخی از عالمان و اندیشمندان اسلامی از اشرف ضاعات عالم شد. [۳]

در همین آیات اولیه به عنوان نخستین سند مدون تعلیم و تربیت اسلامی بر دو عنصر بنیاد دین تعلیم و تربیت یعنی کسب دانش و از یک سو تعالی انسانی از سوی دیگر تأکید می شود.

 روش تعلیم و تربیت در ایران بعد از اسلام

پس از ظهور نهضت اسلامی یعنی از عهد پیشوای اسلام و خلفای راشدین تا قرن دوم و سوم هجری مهمترین مرکز تجمع و تعلیم و تربیت مسلمانان «مسجد» بود در ایران نیز در غالب بلاد مهم نظیر بخارا، نیشابور و بلخ و غیره مساجد بزرگی وجود داشت که در آن جا مدرسان بزرگ به کار تعلیم و تربیت مشغول بوده اند غیر از مساجد که قرنها مرکز تعلیم و تربیت مسلمانان بود از قرن چهارم به بعد ایرانیان برای تعلیم و دانش ها و علوم معموله عصر خویش، به تأسیس مدارس جدیدی مبادرت کردن، در شاهنامه فردوسی در موارد مختلف از لغت فرهنگ و فرهنگیان و روش تعلیم و تربیت کودکان سخن به میان آمده است.

مهمترین مراکز تعلیم و تربیت :

در آغاز نهضت اسلامی برخلاف روزگار ما، برای تعلیم و تربیت کودکان و نوجوانان دانشجو و طلاب، محل و ساختمان مخصوصی آماده و مهیا نمی کردند، بلکه چون تعلیم و تربیت ریشه و بنیان مذهبی داشت را داوطلبان علوم دینی در مساجد، محفلها و حلقاتی تشکیل می دادند و اوقات تعلیم و موقعی بود که مردم از عبادت فارغ شده رو به مسجد نیاز نداشتند هر استادی به ستونی تکیه می زد یا در گوشه ای رواق می نشست و تعمین گرد او حلقه می زدند. برای تعلیم الفباء و کلام ا… در عده ای از مساجد مکتب بر پا می شد. شرط ورود به مکتب فقط این بود که کودک از عهده شست و شو و طهارت خود برآید بنابراین معمولاً پنج تا شش سالگی طفل را به مکتب می گذاشتند. بعضی از مکاتب در خانة مکتب دار و برخی در دکانها تشکیل می شد. [۴]

دین چیست؟

در قاموس و فرهنگهای عربی دین و مشتقات آن به مفاهیم مختلفی از قبیل اعتقاد، قهر، حکم و داوری، سیاست و تدبیرها محاسبه، خلق و عادت، مجازات، طاعت، خضوع و جز آنها معنی شده است که همة آنها با مفهوم دیانت در محاورات و مکالمات امروزة ما مرادف می باشد، در قرآن نیز دین به معنی شریعت و آئین و جز ایر و حساب  و جز آنها به کار رفته است، چنانکه کلمة دین در آیة «اِن الدین عندا… لاسلام» به معنی شریعت است، و در آیة «مالک یوم الدین» به معنی حساب و جزاء می باشد.

بشر در هر عصری به این نیازمند است :

یکی از نکاتیکه قرآن در این مورد بدان اشاره کرده است آیه «فاقم وجهک للدین حنیفاً فطره ا… التی فطر الناس علیها لا تبدیل لخلق ا… ذللک الدین القیم و لکن اکر الناس لایعلمون»

خداوند در این آیه یادآوری می کند : دین ، هماهنگ با فطرت و طبیعت انسانی و بنابراین همیشه بصورت یک احتیاج قطعی و ضروری بشر، خودنمائی می کند.

تربیت و اقسام آن

تربیت عبارت از پرورش کودک در تمام نواحی وجود او است. جهات وجودی یک کودک، متعدد است. و بنابراین تربیت و پرورش برحسب این جهات مختلف خواهد بود.

۱-   پرورش بدنی :

برای آنکه کودک سالم و نیرومند باشد و بتواند در مقابل بیماریها مقاومت نماید.

۲-   پرورش عقلی :

تا سطح تفکر و ادراک کودک بالا رفته و نسبت به اشیاء و امور دارای رأی صحیح و نظر عمیق، و توانائی بر استدلال منطقی شود.

۳-   پرورش اخلاقی :

وقتی افراد یک جامعه – از نظر جسم و روح و عقل – سالم باشند، آن جامعه مترقی، و از انحراف مصون خواهد بود. وظیفه تربیت این است که سلامتی در این افراد را حفظ نموده و وجدان آنها را برای آنکه دارای احساس و شعور دقیق و رقیق گردند تغذیه کند. و میان فرد و محیط هماهنگی و تناسب ایجاد نماید.

عوامل تربیت

خانه یا خانواده مدرسه به جمعیت های دینی و اخلاقی عوامل پیش بینی نشده.

 تربیت عقل

در تعلیمات اسلامی برای پرورش عقل، اسلوب های خاصی رعایت شده است ، اولاً باید گفت: خداوند در قرآن مجید می فرماید

و پیروی مکن از آنچه به آن علم و یقین نداری هر گوش و چشم و دل (عقل) همة آنها مستقل اداء وظایف خود می باشند.

محیط تربیت

محیط مساوی به محیط معنوی محیط خانه و خانواده محیط رفاقت و معاشرت محیط مدرسه اهمیت تربیت اخلاقی

اخلاق از دین ریشه می گیرد.

دین و اخلاق دو حقیقتی هستند که در دریافت اسلامی و سایر ادیان دیگر از هم جدائی ندارد. اسلام منطق خود را در مسایل اخلاقی گسترش داده و از بنیادهای اخلاقی برای رفتار انسانی و انگیزه های آن بحث کرده است.

ویژگیهای روش اسلامی

طریقة اسلام برای تربیت عبارتست از رسیدگی همه جانبة سرشت و آفرینش بشر که هیچ چیز را در این میان به جای نگذاشته از هیچ چیز غفلت نمی کند. هم بر تربیت جسمش می پردازد هم عقل و هم روانش، هم شامل زندگانی معنوی اوست و هم حیات مادی، و بالاخره سرتاسر فعالیتهای او را در بر می گیرد . تمام وجود بشر را آنطور که هست و آنچنانکه خدا آفریده مورد توجه قرار می دهد. با همان سرشتی که از ابتدا خدا آفریده است. هیچ جزئی از آن را مورد غفلت قرار نمی دهد، و اگر استعدادی در ترکیب اصیل آن نباشد بر او تحمیل نمی کند.

روش عبادت

از بارزترین خصوصیات روش اسلامی، روش عبادت است، ولی عبادت در اینجا احتیاج به توضیح دارد. باید دانست که عبارت منحصر به آداب و رسوم تعبدی معروف مانند نماز و روزه و زکات. نیست بلکه دارای معنی بسیار عمیق تر و شامل تری است، و آن عبارتست از پیوند همیشگی با خدا سراسر روش تربیتی در حقیقت همان پیوند است همة فروع و شعبه های تربیت از آن سرچشمه گرفته بازگشت همة آنها هم در پایان کار به سوی آنست.

تعریف تربیت

تربیت عبارتست از فراهم کردن زمینه ها و عوامل برای به فعلیت رساندن و شکوفا نمودن استعدادهای انسان در جهت مطلوب.

تعریف تعلیم

تعلیم عبارتست از فراهم کردن زمینه ها و عوامل برای اینکه متعلم دانشی را واجد شود.

اهمیت تربیت از نظر پیشوایان اسلام

پیشوایان گرامی اسلام (ع) از همان ابتدا مسأله (تربیت و هدایت) مردم را در رأس برنامه های خود قرار می دادند.

معاویه بن عمار گوید : به امام صادق (ع) عرض کردن شخصی حدیث شما را نقل می کند بصورتی که در میان مردم پخش می شود و در نتیجه آن دلهای مردم و خصوصاً شیعیان شما آرامش و قدرتی می گیرد،  در حالیکه ممکن است عابدی از شیعیان شما چنین حرکتی را نداشته باشد، کدام افضل است؟

امام صادق (علیه السلام) در جواب فرمود : « کسی که حدیث ما را نقل می کند تا دلهای شیعیان و سایر مردم  از آن قدرتی بگیرد، مقامش از هزار عباد بالاتر است.»

اهمیت تعلیم از دیدگاه معصومین (ع)

پیرامون اهمیت «تعلیم » و مقام والای معلم، در سیرة معصومین (ع) و سخنان ایشان وی می گردد.

ویژگیهای تعلیم و تربیت اسلامی

۱-  تزکیه و اصلاح خویش ۲- هدایت و حفاظت از دیگران ۳- خدا را برخود و بر جزء جزء رفتار خویش ناظر داشتن ۴- اولویت حیات اخروی در عین تأمین حیات دنیوی ۵- جامعیت و شمول ۶- اختصاصی نبودن تحصیل علم ۷- تحصیل علم در هر زمان و مکان ۸- اشتمال بر علم و عقل و تجربه ۹- جهانی و جاودانی بودن ۱۰- قابلیت تحقیق و اجرا

اهداف تعلیم و تربیت اسلامی

ضرورت و نقش هدفها

برای شروع هر کاری، قبل از هر چیز باید اهداف آن کار مشخص باشد و دقیقاً بدانیم که هدف ما از انجام آن کار چیست تا از وسائل و راهها و روشهائی در انجام آن کار استفاده کنیم که در جهت تحقق اهداف مورد نظر باشد. اگر بخواهیم قسمتی از بدن یک انسان را اجرا می کنیم ابتدا باید هدف از جراحی را مشخص کنیم تا برای نیل به آن با ایجاد شرایط لازم، از وسائل و ابزار جراحی به طریق استفاده نمائیم که هدف مورد نظر تأمین گردد.

تعلیم و تربیت نیز چنین است. برای آنکه  تربیت خویش را آغاز کنیم ما ابتدا باید مطالب فراوانی جلب نظر می کند که در این مختصر به ذکر چند نمونه از آنها اکتفا می کنیم. ذکر همین خلاصه، حاکی از جایگاه رفیع معلم و اهمیت «تعلیم»از دیدگاه اسلام است.

امام حسین (ع) به ابوعبد الرحمن سلمی که معلم قرآن بود و به یکی از فرزندان آن حضرت سورة حمد را یاد داده بود، هدایای فراوانی عطا فرمود و هنگامی که مردم با تعجب گفتند که این معلم در خور چنین هدایائی نبود، حضرت جمله ای فرمود که ارزش این جمله به مراتب بیشتر از آن جوائز بود و مقام چنین معلمی را بیشتر تثبیت می کرد و فرمود :

«آنچه را که من در مقابل این تعلیم و آموختن تقدیم داشتم کجا و آنچه را که او به کودک من عطا کرده است کجا.»

رسول گرامی اسلام (ص) در اهمیت «تعلیم» می فرماید :

«هیچ صدقه و بخششی از لحاظ میزان پاداش و بازدة معنوی نمی تواند با نشر و تعلیم علم، برابری کند.»

همچنین فرمود: « هرگونه هدیه و ارمغانی که یک فرد مسلمان به برادر دینی خود اهدا می کند، برتر و والاتر از سخن حکمت آمیز نیست، سخنی که خداوند از رهگذر   آن بر مراتب هدایت آن برادر ایمانی افزوده و از گمراهی او جلوگیری می کند.»

امام صادق فرمود :

اگر کسی راه و رسم خیر و نیکی را به شخصی تعلیم دهد هم وزن پاداش کار نیک او، اجر و پاداشی عاید هدف از تربیت او را مشخص نمائیم. بدانیم چگونه انسانی می خواهیم بپروریم و بر فرض که تربیت مؤثر واقع شد در او چه تغییری حاصل می شود؟ تا با توجه به این هدفها ، برنامة همه جانبه و هماهنگی طرح ریزی کرده و با روش مطلوب به اجرای آن بپردازیم.

مزایا و محدودیتهای اهداف دور و نزدیک

هدف ما نقطه ای است که آدمی برای وصول به آن در حرکت و تلاش است، محرک و مشوق آدمی به کار و فعالیت و راهنمای او در حرکت است. این نقطه گاهی با ما فاصلة کمی دارد و به عبارت دیگر، هدف قریب و سریع الوصول است و زمانی فاصلة آن از ما بسی دور و همچون ستاره ای دور از دسترس است.

هدف غائی

هدف غائی تربیت و تعلیم اسلامی آن است که مقدمات حرکت و هدایت آدمی را در صراط مستقیم پرستش پروردگار فراهم آورد و معراج او را به مرحله کمال انسانی آسان سازد و راه بازگشت به احسن تقویمی را که بنیاد آفرینش وی بر آن استوار است، هموار کند و به یاری عمل صالح از مراحل و مدارج علم و ایمان بگذراند و هر لحظه بیشتر به خدا که مقصد نهائی این سیر و سلوک است، نزدیک نماید.

اهداف کلی

انسان در مقام سعی عمل و قلبی و عقلی، برای وصول به حق همواره در برابر سه امر مرتبط با یکدیگر قرار می گیرد که در عین حال هم مجاب و هم وسیلة تقرب، هم مانع و هم سبب نیل به هدفند. این امور عبارتند از :

۱-   خود انسان با همة استعدادها و امکاناتش

۲-   جامعة بشری و تاریخ آن

۳-   طبیعت

اهداف کلی تعلیم و تربیت مانند موجی از دریای هدف غائی آن سربرمی آورند و همچون مجموعه ای هماهنگ و مرتبط با یکدیگر بر پایة این هدف استوار، حول محورش در جنبشند.

بنا بر آنچه گذشت به منظور وصل به هدف غائی تعلیم و تربیت که : تسهیل سیر صعودی و متعالی انسان و تسریع حرکت و هدایت وی در صراط مستقیم پرستش پروردگار عالم است،  هدفهای زمینه ساز زیر باید همواره در عمل مدنظر باشد و بخش نخست این اهداف به عنوان امور تلقی شود. زیرا این هدف نسبت به هدفهای دیگر و در ارتباط با هدف غائی، جنبه زیر بنائی و راهگشائی دارد. تعلیم و تربیت باید بر معرفت و ایمان به خدای یکتا و اعتقاد به اسلام و قرآن متنبی باشد و عمل طبق شرایطی را که ایمانی این چنین اقتضاد کند، بینجامد.

تفاوتهای فردی از نظر قرآن کریم

در قرآن کریم آیاتی وجود دارد که تفاوتها و برتری بین افراد را برای ما تشریح می کند، تفاوتهای در خلقت و در عمل و در محیط های گوناگون. شکی نیست که این تفاوتهای بین افراد ناشی از حکمت الهی است، زیرا همین تفاوتها است که انسان و اجتماع را به سوی تطور و تکامل مستمر سوق می دهد، بطوی که اگر بشر مانند زنبور عسل، یکنواخت خلق شده بود، حس فرقی طلبی وبلندپروازی انسانی در نهاد او وجود نمی داشت و در آن صورت قطور و ترقی برای انسان نبود، در نتیجه انسان بر سایر مخلوقات علو و برتری نمی داشت.

حضرت علی (ع) فرمود : « خیر مردم در تفاوت آنهاست و اگر همه مساوی باشند هلاک می شوند.»

آموزش و پرورش برحسب تفاوتهای فردی

با توجه به اینکه افراد انسانی متفاوت آفریده شده اند و هریک دارای توانائیها و طاقتها وامکانات متفاوتی نسبت به دیگری است، لذا مربی شایسته کسی است که تدابیر اصلاحی خویش را در تعلیم و تربیت متربی خویش بر اساس توانائیهای او تنظیم کند و هیچگاه بیش از قدرت و امکانات وی  بر او تحمیل ننماید.

عوامل مؤثر در تربیت

وراثت

بشر از دیر زمانی به این نکته متوجه بوده است که موجود زنده، بسیاری از صفات خصائص خود رابه نسل بعد منتقل می کند و در واقع نسل بعد وارث صفات نسل قبل است.

وراثت از دیدگاه احادیث

۱-   رسول اکرم (ص) فرمود :

«ببنید نطفة خودتان را در چه محل مستقر می کنید، از قانون وراثت غافل مباشید، توجه کنید زمینة پاکی باشد تا فرزندان شما صفات ناپسند نشوند.»

۲-   علی (ع) فرمود :

«سجایای اخلاقی دلیل پاکی و فضلیت ریشة خانوادگی است.»

۳-   محمد حنیفه فرزند علی بن ابیطالب (ع)

در جنگ جمل پرچمدار لشکر بود. علی (ع) به او فرمان حمله داد. محمد حنیفه حمله کرد ولی دشمن با ضربات نیزه و تیر جلو عملدار را گرفت. محمد از پیشروی بازماند. حضرت خود را به او رساند و فرمود: از ضربات دشمن مترس، حمله کن. قدری پیشروی کرد ولی باز متوقف شد. علی (ع) از ضعف فرزندش سخت آزرده خاطر شد، نزدیک آمد.

«با قبضة شمشیر بدوشش کوبید و فرمود : این ضعف و ترس را از مادرت به ارث برده ای»

 انواع وراثت

الف – وراثت خصوصیاتی : وراثتی است که با جسم پیوستگی دارد مانند گروه خون ، شکل طول قامت، رنگ صورت و مو و چشم، فرم صورت و امثال آن بنابراین اگر پدر و مادری سیاه پوست باشند، فرزند آنها نیز سیاه پوست خواهد بود.

ب- وراثت عقلی : تردیدی نیست که افراد در یک خانوادة بشری با افراد خانوادة دیگر در بسیاری از خصوصیات عقلانی و روانی فرق دارند، برخی از آنها دچار ضعف عقلی و جنون هستند، و بعضی برخلاف آن. پس بعضی از خصوصیات عقلی از طریق وراثت به فرزندان منتقل می شود.

لذا پیامبر اکرم (ص) فرمود :

«ازدواج با زنهای احمق و کم هوش اجتناب کنید، زیرا مصاحبت با آنها ناگوار و فرزندی که از او متولد م شود تباه و بی ارزش است.»

چ)وراثت اخلاقی : سجایای اخلاقی و صفات پسندیده با سیئات اخلاقی و ملکات ناپسند پدران و مادران نیز در فرزندان زمینه هایی را ایجاد می کند. پدران و مادران  شجاع  و  سخی فداکار و خدمتگذار اغلب فرزندان پر مایه و با فضلیت می آورند برعکس از  خاندانهای  بخیل  و  زبون،  خودخواه  و  ترسو  بیشتر بچه هایی پست و فرومایه متولد می شوند.

جلوگیری اسلام از وراثت ناپسند

یکی از صفات خطرناکی که از راه وراثت به فرزندان منتقل می شود جنون است، پدر و مادر دیوانه فرزند دیوانه می آورند و این خود قانون اجتناب ناپذیر طبیعت است. مولود دیوانه نه تنها خودش بدبخت است بلکه می تواند منشا بدبختی جامعه شود.

محیط تربیت

محیط عبارت از هر امری است که انسان را احاطه کرده است، بنابراین هرچه که انسان رشد می کند دایره محیط او وسعت می یابد.

اقسام عوامل محیط

در  محیط  غیر انسانی:  محیط غیرانسانی، کلیة عوامل غیرانسانی است که به گونه ای مستقیم یا غیرمستقیم در امر تربیت مؤثرند. در بین عوامل و پدیده های غیرانسانی ، عواملی وجود دارند که نشأت یافته از انسانند مثل وسائل ارتباط جمعی و یا مجلات و روزنامه ها اما در این تقسیم بندی اعتباری ما آنها جزو محیط غیرانسانی قرار می گیرند. از این دسته ، عوامل زیر را می توان برشمرد :

الف) وسائل ارتباط جمعی : که به دو دستة جدید و قدیم قابل تقسیم اند. از وسایل جدید می توان رادیو ، تلویزیون و فیلم و سینما را نام برد که نقشی حیرت انگیز در ایجاد تحویل و تغییر در فرد دارند.

۱- ایدئولوژی و فرهنگ :

آدمی به صورتی ناخودآگاه و گاهی هم آگاهانه تحت تأثیر آداب و عادات سنن و شعائر جامعه خویش است.

ج – عوامل جغرافیائی و طبیعی

شرایط مختلف جغرافیائی و طبیعی بر روی انسانها، مؤثر هستند. به عنوان مثال در محیط کوهستانی به علت وضع خاص صخره ها و کوه راهها، جهندگی و دوندگی خاصی لازم است، لذا افرادی که در کوهستانها زندگی می کنند. از افرادی  که  در  دشت  به  علت  شرایط محیطی نیاز به چنین تحرکی ندارند، مقاوم ترند.

۲-   محیط انسانی :

منظور  از  محیط انسانی با کلیة افرادی هستند که فرد مورد تربیت را احاطه کرده اند. از قبیل پدر، مادر، خواهر، برادر تا معلم و مدیر، رهبر و …

مهمترین عوامل مؤثر در تربیت انسان، عوامل انسانی هستند. بر اساس اینکه افراد عامل به تعالیم مکتب باشند یا مخالف آن؟ تابع تعصبات و تقلیدهای کورکورانه باشند یا بالعکس؟ و نیز بر اساس سطوح اندیشه و فرهنگ و نوع فکر و فلسفة آنها نوع تربیت نیز مختلف خواهد بود.

این عوامل را می توان در مورد زیر خلاصه کرد :

الف- محیط خانه و خانواده :

تأثیر محیط خانواده بر کودک دارای اهمیت خاصی است، زیرا اولاً کودک در این مرحله بسیار تأثیر پذیر است و قابلیت انعطاف او زیاد می باشد. ثانیاً در این دوران، کودک بیش از همة اوقات در محیط خانه و با افراد خانواده تماس و برخورد دارد.

کودک، دین خانواده را می پذیرد. و دین در رفتار و افکار و بصیرت او در زندگی مؤثر خواهد بود، پیغمبر اسلام (ص) فرمود »

کُلُّ مَولودٍ یُولَدُ عَلَی الفطِره مَتی یکُونَ اَبَواهُ یُهَودِِِِّ اِنه وَ ینصّرانهٍ.

«هر نوزادی به فطرت اسلام و توحید متولد می شود، آنگاه پدر و مادر او را به یهودیت و نصرانیت گرایش می دهند و از راه فطرت منحرف می سازند.»

ب) محیط رفاقت و معاشرت

رسول اکرم (ص) فرمود : « هر انسانی از دین روش دوست و همنشین اش پیروی می کند. »

«سعادتمندترین مردم کسی است که با مردمی بزرگوار مخالفت و آمیزش و معاشرت داشته باشد.»

علی علیه السلام در تامة خود به حارث همدانی توصیه کرده است.

«از رفاقت با کسانیکه افکارشان خطا و اعمالشان ناپسند است برحذر باش. چه آدمی  به  رویه  و  روش  رفیقش  خو  می گیرد  و به افکار و اعمال وی معتاد می شود.»

ویژگیهای رفاقت جوانان

جهت دانلود محصول اینجا کلیک نمایید

مقاله ایثار و شهادت از دیدگاه قرآن و سیره نبوی به ویژه مصادیق آن در جامعه

فهرست
پیشگفتار    3
مقدمه    6
1-1 مقدمه    7
2-1 بیان مسئله :    8
3-1 اهداف تحقیق :    9
4-1 اهمیت تحقیق :    10
5-1 سئوالات با فرضیات تحقیق :    11
6-1 تعریف واژگان اساسی تحقیق :    12
ارزش و اهمیت ایثار    14
تاریخچه ی ایثار و شهادت    15
1-2 مقدمه    16
پیشینه تحقیق :    16
پیشینه نظری    17
1-3  مقدمه    19
1-4 مقدمه    23
زهد و ایثار    24
فرضیه 2 : رابطه بین جهاد و شهادت    24
جهاد و تعریف آن    26
جهاد از نظر قرآن    26
اقسام جهاد :    27
شرایط جهاد ابتدایی :    28
جهاد دفاعی :    28
مقدمه ای بر رسالت تکامل انسانی    29
اصل اول – ایمان به مبدا و معاد    29
اصل دوم – تزکیه نفس    30
اصل سوم – حرکت مستمر    30
مفهوم شهادت و شهید    34
فرضیه 3 : مفهوم شهادت و مقام شهید    34
شهید و شهادت    37
فرازی از سخنان و پیامهای حضرت امام خمینی (س)    38
اشاره :    38
شهادت    39
ارزش شهادت    39
شهادت    46
شهید    54
شاهد    56
اقسام شهادت    57
مقام و منزلت شهید    59
آیات و روایات در مقام شهید    61
روایات    63
جایگاه شهید و شهادت در نهج البلاغه و قرآن    66
سخنان و پیام های حضرت امام خمینی (س)    68
مقام شهدا    68
تعظیم از شهید در احادیث    86
قداست شهید    90
شهید در معانی مقدس    90
منشا قداست    91
شهادت قداست خود را از ناحیه چه امری دارد؟    91
حق شهید    95
بدن شهید    97
منطق شهید    98
خطبه 1821    99
7- یاد یاران شهید    99
شوق شهادت در کلام علی (ع)    100
چرا شهادت؟    102
مصادیق ایثار و شهادت در جامعه    104
ایثار در طبیعت    104
فرضیه 4 : ایثار و رابطه اخلاقی و اجتماعی و سیاسی آن در جامعه    104
آغاز نگرش شیعه به مسئله ایثار و شهادت    105
بررسی مختصر علمی ایثار و گذشت    106
آثار عبادی ایثارگری و شهادت طلبی در جامعه    107
1- اثر روحیه ایثار و شهادت در تقویت ایمان    107
2- تاثیر ایثارگری و شهادت طلبی بر عبودیت و سازندگی انسان    108
3- احیاء فرضیه امر به معروف و نهی از منکر    108
4- تقویت روح ایثار در جامعه    109
آثار اخلاقی فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه    110
1- ایثار محور مسائل اخلاقی    110
2- تقویت روحیه صبر و استقامت در مومنین    110
بررسی فلسفی فرهنگ ایثار در اجتماع کنونی و کاربرد آن    111
آثار سیاسی ایثار در جامعه    112
آثار اجتماعی ایثار در جامعه    113
راهکارها و نتایج کاربردی    114
تفاوت منطق مصلحین با شهیدان    116
فرضیه 5 : آثار فرهنگی ایثار و شهادت در جامعه    116
رابطه ی جهانی شدن و فرهنگ شهادت    125
مقدمه 1-5 :    126
2- 5 نتیجه گیری :    127
مشکلات تحقیق 3-5 :    129
پیشنهادهای تحقیق 4-5 :    130
الف- پیشنهادات به محققین    131
منـابـع و مـاخـذ    132
حدیث    134
فهرست اشعار    137
فهرست ادعیه ، مناجات ، زیارات    137
فهرست منابع    138

پیشگفتار 
انسان تا وقتی که در خانه و کاشانه خود زندگی می کند، و در کوچه بازار برای تهیه امرار معاش زندگی با مردم سر و کار پیدا می کند، با افکار مختلفی روبرو می شود، که این افکار غالبا در محور مادیات دور می زند. گرچه جامعه ی اسلامی ما ایرانیان از یک رشد عقلی و انسانی و اسلامی خاصی برخوردار است که نظریش را در تمام ملتهای جهان کمتر می توان یافت . با وجود این چون بر اثر نیاز به کالاهای روزمره ی زندگی تا حدودی مادیات بر افکار مردم اثر گذاشته و هر کسی را به نحوی به خود مشغول ساخته، لذا هر کسی در شعاع محدوده ی زندگی خود فکر می کند و سخن می گوید. در مقابل این افکار مختلفی که در کوچه و بازار با آن برخورد می کنیم به قدمی فراتر می نهیم، و سری به جبهه های جنگ حق علیه باطل می زنیم و رزمندگان اسلام را که در مرزهای مملکت اسلامی مان ایران بر علیه لشکر کافر کمونیستی عراق جنگیدند ، آن ها را از نزدیک زیارت می کنیم و به روحیه و افکارشان برخورد می کنیم ، می بینیم در آن میدان نبرد، در آن صحرای پرآتش و خون، در زیر سلاح های درون مخرب دشمن ، روح وحدت و انسجام و صفا و صمیمیت در بین حکمفرما بود، و یار و یاور هم بودند برای اسلام و مملکتشان به امر رهبر عزیزمان امام خمینی مدظله ( که به حق فرمان رهبرمان، فرمان ولی عصر امام زمان ارواحنافداه است) عشق می ورزیدند و جان خویش را نثار می کردند و برای شهادت در راه خدا از یکدیگر سبقت می گرفتند. به راستی می توان گفت زندگی اگر هست همان است که آن ها داشتند و دارند. نه ما زیر وقتی که روح صفا و ایمان در جامعه ای زنده باشد و هر کس دیگری را از دیدگاه محبت و ایمان بنگرد و ذهن خود را از تمام مفاسد اخلاقی و عیوب نفسانی پاک گرداند، آن وقت است که هر چه را می بیند به آن عشق می ورزد و با هر که سخن می گوید از آن لذت می برد . رزمندگان ما که در جبهه های جنگ می جنگیدند ، چنین حالتی داشتند، آن ها همه نسبت به هم عشق می ورزیدند و همدیگر را دوست می داشتند. دلهایشان از تمام کینه ها و خود پسندیها پاک بود و دنیا در نظرشان کوچک و آخرت بزرگ... اما چرا اینگونه بودند؟
برای اینکه وقتی در میدان جنگ هدف فقط خدا باشد و نابودی حکومت طاغوت و استقرار حکومت قرآن، آن زمان است که میدان جنگ آنچنان روحانیت و معنویت خاصی پیدا می کند که نور را نسبت و عظمت خدا در آن جا مشاهده می شود آن وقت است که سرباز اسلام در جبهه های جنگ تصفیه می شود، خالص می شود، ساخته می شود، بنده خاص خدا می شود، دنیا در نظرش کوچک و آخرت بزرگ جلوه می کند. دلش از خانه و کاشانه اش کنده می شود، از  زن و فرزندش فراموش می کند. او چیز دیگری را می بیند که همه چیز در مقابل او هیچ است ، و او خداست. او جلوه ی خدا را در جبهه های جنگ می بیند نه در خانه و کاشانه ی خویش لذا مجنون وارمی جنگد تاشربت شهادت را بنوشد و به لقای محبوبش واصل شود. به خاطر همین است که جبهه رفته ها دل از جبهه نمی کنند، وقتی که از جبهه برمیگردند و به شهر و دیارشان باز می آیند و چند روزی می مانند، خسته می شوند، کسل می شوند، دلشان می خواهد زود به جبهه برگردند. چرا چنین است؟ برای آنکه آن ها در جبهه عاشق خدا شده اند و جلوه ی خدا را در آن جا دیده اند. مانند پروانه ای می مانند که باید خود را به شمع بزند و بسوزاند و به حق واصل شود. سخن از عشق است و عاشقی پرواز به سوی ملکوت ، پرواز از این متن خاکی ، پرواز از این بند و قفس است و پاکی زندگی، پرداز از همه ی وابستگیهای مادی، زمینی ،پرواز به سوی تنها معشوق و تنها معبود، یگانه مقصد و مقصود، که اگر نبود اجل معین روح الهی انسان حتی چشم بر هم زدنی آرام نمی گرفت و پر می کشید و به سوی معشوقش پرواز می کرد. 
چنین قفس زنرای من خوش الحان است . 
روم به روضه ی رضوان که مرغ آن چمنیم.
و تحقیقی جامع با این موضوع به عمل نیامده است 
بر آن شدیم که قدمی کوچک در این راه بزرگ بر داریم شاید که محققین آینده را یاری رساند. در این بین از سرکار خانم افخمی و اساتید گرامیمان که بسیار همراهیان نمودند تشکر می کنیم.
 
مقدمه
ایثار و شهادت در شمار عالی ترین مفاهیم الهی و حاصل متعالی ترین ارزش هایی هستند که یک انسان می تواندکسب کند. این مفاهیم اثر گذار و تعالی بخش می توانند فرهنگ یک جامعه را به غایت تحت تاثیر قرار دهندو والاترین برکات را به ان ببخشند. پیام و ارمان شهدا به دلیل عظمت مرتبه ای که شهدا بدان دست یافته اندعالی ترین پیام هایی است که به انسان می رسد و چون از نهاد پاک ترین و بلند مرتبه ترین انسان ها برخواسته اند پیامی از جنس پیام انبیاء الهی است. شهدا فرزانگان و برگزیدگان نسل خود بوده اند و اصلی ترین پیام انها برای نسل امروز پیمودن همان طریقی است که خود طی کرده اند که طریق الی الله است. معنای این مسیر تبلور همه ی ارمان ها و اندیشه هایی است که انسان خدا جو جستجو می کند و شهدا از این منظر رسولانی هستند که پیام خدایی شدن و خدایی زندگی کردن را ابلاغ می کنند.
 
1-1 مقدمه 
این تحقیق توسط دانش آموزانی نوشته شده که در اول راه هیئت و پشتکار را سرلوحه کار خود قرار دادند. در این فصل شما را از هدف و اهمیت و ضرورت تحقیقمان آگاه خواهیم کرد و در آخر این، که ارکان اساسی تحقیقمان را توضیح خواهیم داد تا ابهامات برطرف شود و با دیدی بازتر تحقیق را دنبال کنیم.
درخت دانش زیر شما را در دنبال کردن این فصل کمک خواهد کرد. 
 
2-1 بیان مسئله : 
ما در این تحقیق تلاش کردیم تا به مفهوم ایثار و شهادت از دیدگاه قرآن و سیره نبوی پی ببریم و سپس تاثیر و مصادیق آن را در جامعه کنونی را مورد مطالعه قرار دادیم که در فصل های آتی به آن اشاره می شود. 

3-1 اهداف تحقیق :
ما در این تحقیق در صددیم که به اهدافی نظیر 
1) شناساندن دقیق ایثار و شهادت 
2) تفکیک ایثار خوب از بد، فردی از اجتماعی 
3) آگاهی جامعه و افراد از ایثارهای انجام شده در تاریخ
4) بررسی مقام شهید در دنیا و آخرت 
5) فراگرفتن راه و روش و متون گردآوری در اطلاعات 
6) میزان توجه مردم در جامعه فعلی به ایثار و شهادت 
برسیم و به جوانان و کسانیکه این تحقیق را مورد مطالعه قرار می دهند از طریق آیات و روایات و نوشته ها ، انس گرفتن آن با شهدا و دنبال کردن راه آنها و آثار ایثار یادآور شویم. 
 
4-1 اهمیت تحقیق : 
با توجه به اینکه در جامعه ای زندگی می کنیم که دین اسلام رواج دارد، دینی که فطر و زهد و ایثار و شهادت است پس نباید ایثار و شهادت کم رنگ شده باشد. از این رو ما نیز به دلیل اثر اصلاحی که در جامعه ، خانواده ها، جوانان دارد مثلا اگر در خانواده ایثار وجود داشته باشد، که خانواده از هم نمی پاشد و همچنین چون مطلبی است که در آیات و روایات بر آن تاکید زیادی شده است ما را به قسمت آن تشویق می کنند پس باید آن را بشناسیم و بر مفاهیم آن تسلط پیدا کنیم و نیز ممکن است ایثار در جامعه کنونی کم رنگ شده باشد، باید از آن دفاع شود تا در نسل های بعدی نیز ادامه پیدا کند. مطلب شهادت در ذهن اکثریت مردم ما تمام شده محسوب می شود پس ما در این تحقیق نقش به سزای شهادت را بیان می کنیم. 
 
5-1 سئوالات با فرضیات تحقیق :
فرضیه 1 : نگرش جامعه معلمین و دانش آموزان در رابطه با ایثار و شهادت 
فرضیه 2 : رابطه جهاد و. شهادت 
فرضیه 3 : مفهوم شهادت و مقام شهید 
فرضیه 4 : ایثار و رابطه اخلاقی ، اجتماعی و سیاسی آن در جامعه 
فرضیه 5 : آثار فرهنگی ایثار و شهادت در جامعه 
 
6-1 تعریف واژگان اساسی تحقیق :
الف) معنای کلمه شهید 
در کتب لغت برای کلمه شهید چه معنا ثبت شده است؛ مانند امین در ارائه شهادت، گواه، کشته در راه خدا و کسی که چیزی از او پوشیده نیست چنان که شهادت را به جز دادن به آنچه دیده شود و مجموع آنچه با حس درک کردنی است) دانسته اند چرا که کشته راه خدا را (شهید) می خوانند؟ در این باره وجوه مختلفی ذکر شده است؛ مانند : 
- شهید ، شهادت حق را در راه خدا بر پا کرده، عملا به حق شهادت می دهد. 
- فرشتگان او را می بینند، پس او شهید به معنای شهود است. 
- خداوند و فرشتگانی، بهشت را برای شهید گواهی می دهند. 
- زنده و نزد پروردگارش زنده است. 
- ملکوت و ملک خداوند را مشاهده می کند. 
- روز قیامت گواه بر امت های دیگر است. 
- در مجموع البحرین آمده است: (( شهید از اسامی خداوند است ، یعنی آنکه چیزی از او پنهان و غایب نمی ماند. 
در حقیقت شهید دانستن خدا بدان معناست که خداوند همه چیز را می بیند و شاهد هر چیزی است. از این رو، شهید در انسان، معنایی خاص دارد . واژه های شهید در شاهد، شهادت، شهود، در انسان بیانگر نوعی خاص از دیدن ، روئیت کردن، حضور یافتن و آگاهی یافتن است. در شهید همان شاهد است و شاهد مشاهده کننده چیزی است که در مورد اعتقاد علاقه قلبی اوست. 
در دائره المعارف modem Islamic worlds واژه شهید این گونه معنا شده است:
شهید، در لغت به معنای گواه است ، معمول ترین معنای این لغت که بیش از پناه و شش بار به صورت مفرد جمع و قید در قرآن به کار رفته، در شاهد عینی یا شاهد در مفهوم است. 
در اصطلاح ، این واژه برای افرادی اطلاق می شود که در راه خدمت به دین و دفاع از آن جان خود را فدا می کنند...
دین اسلام بر پایه (( شهادت دادن)) به حقانیت واپسین وحی خداوند از طریق واپسین پیامبرش محمد (ص) بنیاد شده است و تا جایی که پرشورترین یا معنادارترین شکل شهادت دادن، به نفس انسان، روح مرتبط می شود. بنابراین پایه اسلام، شهادت است. اما همان گونه که دیدیم ، عمل شهادت دادن در اسلام به روش های متعددی انجام می پذیرد . از بیان لا اله الا الله ، محمد رسول الله، نهایی ترین وجه شهادت ، یعنی فدا کردن زندگی خود برای استقرار آرمان های اسلامی یا دفاع از آن آرمان ها.
بنا بر آنچه گفته می شود ، می توان نتیجه گرفت معنای واژه شهید، از کشته شدن در راه خدا فراتر می رود هر کس که به مقام شهود حقیقت رسد و با عمل خود به یگانگی و حقانیت خداوند شهادت دهد، شهید است، اگر چه در جهاد کشته نشود و با برگ طبیعی از دنیا رود. از سوی دیگر تقدیم جان در راه حق بالاترین مرتبه شهادت دادن به ربوبیت خداوند و محبوبترین عمل نزد خداوند است. 
 
ب- معنا و مفهوم ایثار 
ایثار در لغت به معنی برگزیدن، غرض دیگران را بر غرض خویش مقدم داشتن ، برگزیدن منفعت غیر را بر مصلحت خود مقدم داشتن و این کمال درجه سخاوت است دیگری را در رساندن به منفعت و دفع مضرت بر خود مقدم داشتن و آن نهایت برداری است. ( دهخدا ، علی اکبر، لغتنامه، ذیل کلمه ایثار)

ارزش و اهمیت ایثار 
در اسلام ایثار فی نفسه دارای ارزش نیست بلکه آنچه به آن ارزش می دهد جهت و هدف ایثار است که در کدام جهت برای چه هدفی می باشد در همه فرهنگ ها ایثار وجود دارد مهم ماهیت و محتوای عمل است نه صورت عمل.
امام خمینی (ره) می فرمایند : 
شما جان خودتان را فدا می کنید و بسیار اشخاص مهم هستند که در راههای انحرافی باز هم این کار را می کنند. 
صورت عمل یک صورت است که این معنی دو تا و محتوا دو تا می باشد میزان محتوای عمل است نه صورت عمل.......
منـابـع و مـاخـذ

فهرست آیات                          آیه    
سوره بقره ((2))
ان الله اشتری من المومنین انفسهم ...                  154
کتب علیکم القتال و ...                         215
و قاتلو هم حتی لا تکون فتنه و یکون الدین کلمه الله    ...    190

سوره محمد ((47))
والذین قتلو فی سبیل الله فکن                     4

سوره آل عمران ((3))                             
و لئن قتلهم فی سبیل الله ...                    157
و لا تحسبن الذین قتلوا ...                          169
فرحین بما ایتهم الله من فضله ...                           170

سوره نساء (4)
من یتعامل فی سبیل الله                               74
 
سوره انفال ((8))     
قاتلوهم حتی لا تکون فتنه و یکون الذین                       39

سوره توبه ((9))
ان الله اشتری من المومنین انفسهم اموالهم                      111

سوره حشر ((59)) 
للفقرا المهاجرون الذین اخرجو من ...                 9


 
حدیث                                 صفحه 
امام علی (ع) 
مسائل الله منازل الشهداء...                 وسائل الشیعه، خطبه 231
ان الجهاد باب من ابواب الجنه
تجهزوا حکم الله ....
ان اکرم الموت اقتل و الذی نفس ...                 خطبه 123
فو الله لولا طمعی عند القائی عدوی ...            
                                خطبه 182
و قاتلوهم حتی لا تکون فتنه و یکون الذین ... 
فو الذی نفسی بیده لو کان الانبیاء...                       بحارالانوار جلد 100 حدیث 272
اولله لولا رجائی اشهاده عند القائی العدو ...                خطبه 119
ان الله فرض البهار و عظمه و جعله         وسائل شیعه جلد 11 کتاب الجهاد مع العدود باب 1 حدیث 5)
نخست آن که بر فعل حرام و خلاف و عفت 
هر که از شما در بستر خود بغیر در جایی که به حق پروردگارش ... 

 
امام حسین (ع) 
من رای سلطانا جائر ... 
ما من خطوه احب الی الله عزوجل         نقل از مجله امید انقلاب شماره 23 شنبه 12 دی ماه 1360

امام صادق (ع) 
ثلاثه شیفعون الی الله ...                            بحارالانوار جلد 100 صفحه 12 روایت 24
یستبشرون کله فی السیف و تحت ظل السیف ... وسائل الشیعه جلد 11 کتاب الجهاد ( مع العدود باب ) حدیث) 

پیامبر اکرم (ص) 
لا اشرف الموت قتل الشهاده           بحار الانوار جلد 11 صفحه 8 روایت 4
الشهید سبع حضان من الله         وسائل الشیعه جلد 11 صفحه 11 روایت 20
من ذاالذی کم شیاء الله ان یصعمهم؟   بحار الانوار جلد 6 باب نفخ الصور ص 322

امام باقر (ع) 
مردی آمد خدمت رسول خدا عرض کرد ...       بحار الانوار جلد 100 حدیث 29


امام رضا (ع) 
اول من یدخل الجنه الشهید         بحارالانوار جلد 100 حدیث 21 صفحه 11

ابوبصیر از امام صادق (ع)
قال ابو عبدالله علیه السلام : من قبل فی سبیل الله لم یعرفه ... 
                       وسائل الشیعه جلد 11 کتاب الجهاد مع العدو باب 1 حدیث 19

ابی حصض کلبی از امام صادق (ع) 
ان الله عزو جل بعث رسوله بالااسلام ... وسائل الشیعه جلد 11 کتاب باب 1 حدیث 14

 
فهرست اشعار 
دیوان پروین اعتصامی             چاپ هفتم صفحه 263
سلام بر رزمندگان اسلام             از استاد شهریار 
ای مرغ خونین                 از سید رضا زارع حسینی
گلهای خرمشهر                 از بانو سپیده کاشانی 
شهید                     از ژولیده 

فهرست ادعیه ، مناجات ، زیارات 
السلام علیک یوم ولدت و یوم ثموت         کامل الزیارات، صفحه 220
انتم خاصه الله اختصکم الله ...             کامل الزیارات، صفحه 242

 
فهرست منابع 
دانشگاه و فرهنگ ایثار و شهادت ( جلد اول و دوم)     معاونت تحقیق و پژوهش کنگره سرداران شهید 
جهاد و شهادت در اسلام                 نویسنده : علی عرب سرخی اردستانی
مقام شهید در پیشگاه پروردگار                 تالیف: سید مجتبی ذاکری 
فرهنگ فارسی الفبایی- قیاسی (جلد اول)     دکتر مهشید مشیری 
حماسه و عرفان                         ایه الله جوادی آملی 
شهادت                             دکتر علی شریعتی 
حماسه حسینی ( جلد اول : سخنرانیها)             استاد مرتضی مطهری 
قیام و انقلاب مهدی از دیدگاه فلسفه تاریخ         استاد مرتضی مطهری 
فروغ شهادت                         آیه الله حاج شیخ علی سعادت پرور

 

جهت دانلود محصول اینجا کلیک نمایید